آزمایش‎ها و آزمایشگاه, مقالات

انتقال نمونه‌های عفونی

استاندارد انتقال نمونه‌های عفونی

راهنمای ایمنی جهت انتقال نمونه‌های عفونی

5 (100%) 1 vote[s]

انتقال نمونه‌های آلوده یا نمونه‌هایی که احتمال آلودگی در آن‌ها وجود دارد از یک آزمایشگاه به آزمایشگاه دیگر، از بخش‌های مختلف بیمارستان به آزمایشگاه بیمارستان یا آزمایشگاه خارج از بیمارستان و نیز از مطب پزشکان به آزمایشگاه، باید با رعایت اصول ایمنی و تحت شرایط استاندارد صورت گیرد. این روند باید با استفاده از ظروف مناسب، بسته‌بندی به روش استاندارد با درج علائم و بر چسب‌های لازم روی بسته و در نظر داشتن شرایط مناسب طی انتقال نمونه به نحوی که کیفیت و تمامیت نمونه حفظ شود، صورت پذیرد.

حمل‌و‌نقل نمونه‌ها می‌تواند به صورت هوایی، دریایی، زمینی و ریلی طبق قوانین موجود در هر کشور و دستورالعمل مربوطه، با رعایت شرایط صحیح بسته‌بندی و انتقال انجام شود.

برای انتقال نمونه‌های عفونی از طرق مختلف، سازمان ملل متحد (United Nation) قوانین مشخصی تبیین نموده است. همچنین انجمن حمل‌و‌نقل هوایی بین‌المللی (International Air Transport Association. IATA) در مورد چگونگی حمل‌و‌نقل مواد عفونی قوانین سخت‌گیرانه‌ای تدوین نموده که در بیشتر کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سازمان جهانی بهداشت نیز کتابی تحت عنوان مقررات انتقال نمونه‌های عفونی منتشر نموده است.

راهنمای ذیل خلاصه‌ای از مراجع فوق و قوانین سازمان ملل‌متحد بوده و در مورد شرایط استاندارد نقل و انتقال نمونه‌های عفونی یا بالقوه عفونی بحث می‌کند. طبق قوانین IATA، اصولا مواد خطرناک به ۹ گروه تقسیم می‌شوند. این ۹ گروه بیشتر شامل مواد شیمیایی خطرناک می‌شوند، در این تقسیم‌بندی مواد عفونی در گروه ۶ قرار می‌گیرند. این گروه، مواد عفونی شناخته‌شده و یا موادی که ممکن است عفونی باشند را دربرگرفته و شامل باکتری‌ها، ویروس‌ها، ریکنزیاها، انگل‌ها، قارچ‌ها و نیز عوامل دیگری مانند پریون‌ها می‌باشند. این مواد در صورتی به دلیل بسته‌بندی نامناسب به بیرون نشت کنند، می‌توانند در تماس فیزیکی با انسان و یا حیوان باعث ایجاد بیماری گردند.

بیشتر بخوانید: اهمیت آزمایشگاه میکروب شناسی در کنترل عفونت های بیمارستانی

بیشتر بخوانید: مروری بر روش‌های بیوشیمیایی برای شناسایی باکتری‌های گرم منفی

مواد عفونی خود به دو گروه A و B تقسیم می‌شوند.

مواد عفونی گروه A

موادی هستند که می‌توانند باعث ناتوانی دائمی و یا بیماری‌های کشنده و یا تهدیدکننده زندگی در انسان و یا حیوان سالم شوند و بسته به بیماری‌های بومی و شرایط هر منطقه متفاوت می‌باشند. به طور مثال کشت باکتری سل، بروسلا، و کشت انواع ویروس‌ها مانند هپاتیت B در این گروه قرار می‌گیرند. مواد عفونی این گروه تحت عنوان UN 2814 طبقه‌بندی شده‌اند.

آن دسته از مواد عفونی گروه A که فقط باعث بروز بیماری در حیوانات می‌شوند، تحت عنوان UN 2900 قرار می‌گیرند. (شکل ۱)

نحوه‌ی صحیح انتقال نمونه‌های عفونی
شکل 1

مواد عفونی گروه B

مواد عفونی که شرایط فوق را از نظر بیماری‌زایی دارا نمی‌باشند، جز نمونه‌های بیولوژیکی گروه B و UN 3373 طبقه‌بندی می‌شوند. (شکل ۲)

نمونه‌های عفونی گروه B
شکل 2

بسته‌بندی نمونه‌ها

بسته‌بندی کلیه نمونه‌ها می‌بایست به روش استاندارد و با استفاده از سه محفظه صورت گیرد. با توجه به نوع نمونه‌ای که منتقل می‌شود اطلاعات روی برچسب الصاق شده روی محفظه خارجی نمونه متفاوت است. نحوه‌ی بسته‌بندی نمونه‌های مختلف در این مقاله آمده است.

روش بسته‌بندی

جهت بسته‌بندی نمونه‌ها طبق شرایط استاندارد، باید از سه محفظه که واجد شرایط ذیل باشد، استفاده گردد:

نمونه ابتدا باید داخل یک ظرف درپیچ‌دار که غیرقابل نفوذ به مایعات و همچنین غیرقابل نشت بوده، قرار داده شود. بیشتر اوقات نمونه‌ها داخل لوله آزمایش حمل می‌شوند.

در صورتی که تعداد نمونه‌ها و بالطبع تعداد لوله‌ها زیاد باشد، برای جلوگیری از تماس بین آن‌ها می‌توان مطابق اشکال پیوست و به ویژه شکل شماره ۲ لوله‌ها را توسط نگهدارنده‌های مقوایی ضخیم و یا نگهدارنده‌هایی از جنس دیگر مانند اسفنج از یکدیگر جدا کرده و بسته‌بندی نمود. در صورتی که نمونه مایع باشد، باید اطراف لوله‌ها به طور جداگانه ماده جاذب رطوبت مانند تکه‌های ابر و یا ماده مشابه گذاشت و سپس در محفظه دوم (ظرف حمل نمونه) قرار داد، در واقع این مواد جاذب بین محفظه اول (لوله آزمایش) و محفظه دوم قرار می‌گیرند تا در صورت شکستن لوله‌ها یا آسیب محفظه اول، مواد آلوده به محفظه بیرونی نشت ننماید. مقدار و حجم ماده جاذبی که بین محفظه اول و دوم قرار می‌گیرد باید متناسب با حجم نمونه باشد طوری که بتوانند در صورت شکسته شدن یا آسیب به لوله، کل حجم نمونه مایع را جذب نماید تا رطوبت به خارجی‌ترین محفظه نرسد.

پس از قراردادن محفظه اول در داخل محفظه دوم که مقاوم، غیرقابل نشت و غیرقابل نفوذ به مایعات می‌باشد، می‌بایست مشخصات نمونه روی آن درج گردد.

در مرحله بعد محفظه دوم داخل محفظه سوم که مقاوم به ضربه و شرایط محیطی نامساعد بوده، قرار داده می‌شود. در مورد نمونه‌هایی که نیاز به رعایت زنجیره سرد دارند محفظه سوم می‌تواند Cool Box باشد.

نمونه‌های عفونی گروه Aء(UN 2814, UN2900) مطابق شکل شماره ۱ و نمونه‌های عفونی گروه Bء(UN 3373) مطابق شکل شماره ۲ بسته‌بندی می‌شوند.

علامت گذاری

کلیه بسته‌ها باید قبل از انتقال به‌طور مناسب علامت‌گذاری شده طوری که حاوی اطلاعات لازم در خصوص ماهیت نمونه، خطرات آن و استانداردهای رعایت شده جهت بسته‌بندی، باشد.

علائم روی بسته‌ها باید واضح درج شده و خوانا باشند و به گونه‌ای قرار گیرند که کاملا قابل مشاهده بوده و توسط برچسب یا علامت دیگری پوشانده نشده باشد.

روی محفظه خارجی (محفظه سوم) هر بسته باید اطلاعات زیر درج گردد:

  • نام و آدرس فرستنده یا ارسال کننده کالا
  • نام و آدرس حمل کننده کالا
  • شماره تلفن شخص مسئول تایید شرایط بسته‌بندی نمونه
  • نام و آدرس دریافت‌کننده (گیرنده کالا)
  • نوع نمونه
  • شماره UN

نام گذاری ویژه برای گروه‌های خطر

برای انتقال نمونه‌هایی که در گروه‌های خطر مختلف قرار می‌گیرند نامگذاری ویژه‌ای وجود دارد که بر روی محفظه بیرونی نمونه درج می‌گردد. مثلا برای انتقال مواد عفونی گروه Un 2814 باید عبارت “INFECTIOUS SUBSTANCE AFFECTING HUMANS” بر روی محفظه بیرونی درج شود.

برای انتقال مواد آلوده در گروه UN 2900 باید عبارت “INFECTIOUS SUBSTANCE AFFECTING ANIMAL only” بر روی بسته مربوطه درج گردد. (شکل شماره ۱)

برای انتقال نمونه‌های گروه UN 3373 باید عبارت Clinical Specimens و یا Diagnostic Specimens بر روی بسته مربوطه درج شود. (شکل ۲) به طور مثال:

“UN 2814 “INFECTIOUS SUBSTANCE AFFECTING HUMANS

و یا

“UN 2900 “INFECTIOUS SUBSTANCE AFFECTING ANIMALS

برچسب دارای علامت خطر زیستی (مربوط به مواد عفونی) باید به صورت لوزی شکل بر روی محفظه بیرونی الصاق شود به طوری که عبارت “گروه ۶” در قسمت پایین آن درج شده باشد. (مطابق شکل ۳)

برچسب دارای علامت خطر زیستی
شکل 3

دمای انتقال و ذخیره‌سازی

در مواردی که از یخ خشک یا نیتروژن مایع استفاده می‌شود، نوع و مقدار آن باید مشخص شود. شایع‌ترین مواد خنک‌کننده که جهت حفظ زنجیره سرد در هنگام انتقال استفاده می‌شوند یخ (Ice Pack)، یخ خشک و نیتروژن مایع می‌باشند. در این صورت لایه‌های اول و دوم باید در برابر درجه حرارت پایین مقاوم و نشت‌ناپذیر باشند. در هنگام انتخاب لایه خارجی باید به نوع ماده خنک‌کننده توجه گردد. در صورتی که از یخ معمولی استفاده می‌گردد، کافیست که لایه خارجی کاملا نشت‌ناپذیر باشد. در صورت استفاده از یخ خشک لایه خارجی باید نشت‌ناپذیر بوده ولی قابلیت عبور گاز دی اکسید کربن را داشته باشد.

در مواردی که نیاز به استفاده از نیتروژن مایع می‌باشد، این لایه‌ها باید قابلیت تحمل درجه حرارت‌های بسیار پایین را داشته باشند.

جهت قرارگیری نمونه‌ها

برچسب جهت جعبه (Package Orientation) در هنگام انتقال نمونه‌های مایع، بویژه با حجم بیشتر از ۵۰ میلی‌لیتر می‌بایست نصب گردد نشان دهنده جهت رو به بالا برای حمل محفظه حاوی نمونه باشد. (مطابق شکل ۴)

برچسب جهت قرارگیری نمونه‌های عفونی
شکل 4

حجم قابل انتقال

برای نمونه‌هایی که از راه زمینی جابه‌جا می‌شوند محدودیت برای حجم مواد تعیین نشده است. نمونه‌هایی که در گروه Un 2814 قرار می‌گیرند و نمونه‌های با حجم بیش از ۵۰ میلی‌لیتر و یا ۵۰ گرم را نباید در هواپیمای مسافربری بارگیری نمود. حداکثر حجم نمونه‌هایی را می‌توان با هواپیمای باربری انتقال داد ۴ لیتر و یا ۴ کیلوگرم است.

  • انتقال نمونه‌های عفونی به صورت شخصی و به وسیله افراد از طریق هوایی کاملا غیرقانونی می‌باشد.
  • در صورت آسیب دیدن بسته‌بندی و یا نشت مواد باید فورا به مسئولین مربوطه اطلاع داد.

در شرایطی مسئولیت ارسال‌کننده نمونه به پایان می‌رسد که نمونه عفونی تحت شرایط استاندارد منتقل شده و ارسال‌کننده از دریافت آن توسط گیرنده مطمئن شود.

Infectious Substances Shipping Guidelines/Ref.No:9052-07/2006 International Air Transport Association

۲- دکتر شهلا فارسی/ آزمایشگاه مرجع سلامت/ خرداد ۱۳۸۸

باز نشر هر کدام از مطالب شرکت پل ایده آل پارس تنها با ذکر منبع مجاز است