مدفوع سیاه نشانه چیست؟ از ملنا تا اثر دارو و آهن؛ چه زمانی باید نگران شد

دیدن مدفوع سیاه می‌تواند نگران‌کننده باشد، اما هر مدفوع سیاهی الزاماً نشانه خونریزی داخلی نیست. مکمل‌های آهن، بیسموت ساب‌سالسیلات، زغال فعال و برخی مواد غذایی تیره‌رنگ می‌توانند بدون وجود خون، رنگ مدفوع را تغییر دهند. بنابراین، نخستین نکته مهم، تفاوت میان مدفوع سیاه ساده و ملنا (Melena) است.

در این مقاله بررسی می‌کنیم مدفوع سیاه چه زمانی می‌تواند بی‌خطر باشد و چه زمانی ممکن است نشانه ملنا و خونریزی گوارشی باشد. همچنین درباره علائم هشدار، روش‌های تشخیص و آزمایش‌هایی مانند CBC، آزمایش خون مخفی در مدفوع و آندوسکوپی صحبت خواهیم کرد.

مدفوع سیاه همیشه به معنی خونریزی نیست؛ ملنا را بشناسید

سیستم گوارشی هر فرد متفاوت است؛ بنابراین آنچه مدفوع طبیعی و سالم محسوب می‌شود، می‌تواند از فردی به فرد دیگر تفاوت زیادی داشته باشد. پس اگر متوجه تغییر در رنگ، بافت یا شکل مدفوع یا تغییر در تعداد دفعات دفع شدید، حتما با پزشک مشورت کنید.

مواد غذایی مختلفی می‌توانند باعث سیاه شدن مدفوع شوند؛ از جمله بلوبری و شیرین‌بیان. برخی داروها نیز ممکن است مدفوع را سیاه کنند؛ از جمله قرص‌های آهن و داروی ضدسوءهاضمه بیسموت ساب‌سالسیلات.

 خونریزی در دستگاه گوارش نیز می‌تواند باعث ایجاد مدفوع سیاه و قیری‌شکل شود. در این شرایط، ممکن است علائم دیگری نیز بروز کنند؛ از جمله وجود خون در مدفوع، گرفتگی یا دردهای شکمی و خستگی.

در ادامه این مقاله به بررسی ملنا و سایر علل مدفوع سیاه خواهیم پرداخت.

ملنا چیست؟

ملنا (Melena) اصطلاحی است که پزشکان برای توصیف مدفوع سیاه، قیری و چسبنده به کار میبرند. این عارضه یکی از علائم خونریزی داخلی است که معمولاً در بخش فوقانی دستگاه گوارش (GI) رخ می‌دهد. مدفوع سیاه و قیری در ملنا معمولاً ناشی از خونی است که در بخش بالایی دستگاه گوارش خونریزی کرده و در مسیر عبور از دستگاه گوارش تغییر رنگ داده است. خون هنگام عبور از دستگاه گوارش، از محل خونریزی در قسمت‌های بالاتر،که معمولاً معده یا بخش فوقانی روده کوچک است، به سمت پایین حرکت می‌کند و در این مسیر به رنگ سیاه و بافتی قیری پیدا می‌کند. مواد شیمیایی گوارشی در طول این مسیر با خون واکنش می‌دهند و باعث تغییر رنگ و بافت آن می‌شوند.

تفاوت ملنا و مدفوع سیاه چیست؟

اصطلاح ملنا زمانی به کار می‌رود که سیاه و قیری بودن مدفوع ناشی از خونریزی گوارشی باشد.. همانطور که گفته شد، مدفوع سیاه اغلب می‌تواند نشانه خونریزی دستگاه گوارش باشد، اما همیشه این‌طور نیست. برخی داروها، مکمل‌ها و مواد غذایی نیز می‌توانند مدفوع را سیاه کنند. در این حالت، این تغییر رنگ ملنا محسوب نمی‌شود.

تفاوت ملنا و خونریزی دستگاه گوارش چیست؟

ملنا نشانه‌ای از خونریزی در بخش فوقانی دستگاه گوارش است، اما همه انواع خونریزی گوارشی باعث سیاه شدن مدفوع نمی‌شوند. اگر خونریزی در بخش‌های پایین‌تر دستگاه گوارش، مانند روده بزرگ، اتفاق بیفتد، احتمال بیشتری دارد که خون به شکل قرمز در مدفوع دیده شود. در خونریزی بخش‌های پایین‌تر دستگاه گوارش، خون معمولاً فرصت کمتری برای تغییر رنگ پیدا می‌کند و ممکن است به‌صورت خون قرمز یا تیره در مدفوع دیده شود.

تفاوت مدفوع سیاه ناشی از آهن و بیسموت با ملنا

سیاه شدن مدفوع همیشه به معنی خونریزی گوارشی نیست. مکمل‌های آهن، داروهای حاوی بیسموت مانند بیسموت ساب‌سالسیلات و زغال فعال می‌توانند بدون وجود خون، رنگ مدفوع را سیاه کنند. این تغییر رنگ معمولاً به‌تنهایی نگران‌کننده نیست.

در مقابل، ملنا به مدفوع سیاه، قیری و چسبنده‌ای گفته می‌شود که در اثر وجود خون هضم‌شده در دستگاه گوارش ایجاد شده است و معمولاً با خونریزی از بخش فوقانی دستگاه گوارش، مانند مری، معده یا قسمت ابتدایی روده کوچک، ارتباط دارد. ملنا اغلب بوی بسیار تند و ناخوشایندی نیز دارد.

یکی از نکات مهم، به‌ویژه در افرادی است که قرص آهن مصرف می‌کنند: سیاه شدن مدفوع در اثر آهن می‌تواند طبیعی باشد؛ اما اگر مدفوع علاوه بر سیاه بودن، قیری و چسبنده باشد، یا با علائمی مانند درد شکم، وجود خون قرمز، ضعف، سرگیجه یا استفراغ خونی همراه شود، نباید آن را صرفاً به مصرف آهن نسبت داد و باید احتمال خونریزی گوارشی بررسی شود.

چه چیزی باعث ملنا (مدفوع سیاه) می‌شود؟

همانطور که گفته شد ملنا در اثر خونریزی در بخش فوقانی دستگاه گوارش ایجاد می‌شود؛ معمولاً از معده یا قسمت فوقانی روده کوچک (دوازدهه).

خونریزی از بخش پایینی مری نیز می‌تواند باعث ملنا شود.. در موارد نادر، اگر حرکات روده بسیار آهسته باشد، خونریزی از قسمت تحتانی روده کوچک یا قسمت فوقانی روده بزرگ نیز می‌تواند باعث ایجاد ملنا شود.

علل خونریزی بخش فوقانی دستگاه گوارش و ملنا می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• زخم‌های گوارشی، یعنی زخم خونریزی‌دهنده در معده یا دوازدهه.
• التهاب شدید، مانند گاستریت یا ازوفاژیت.
• فرسایش پوشش داخلی معده که به آن گاستروپاتی فرسایشی حاد خونریزی‌دهنده گفته می‌شود.
• آسیب یا پارگی دستگاه گوارش که می‌تواند با خونریزی همراه باشد
• وریدهای متورم و پاره‌شده (واریس) در مری یا معده.
• پارگی مری در اثر استفراغ شدید که به پارگی مالوری-وایس (Mallory-Weiss tear) معروف است.
• سرطان معده، مری یا پانکراس.
• تب‌های خونریزی‌دهنده ویروسی، مانند بیماری ابولا.

ملنا چه علائم دیگری دارد؟

علائمی که همراه با مدفوع سیاه ایجاد می‌شوند، می‌توانند سرنخ‌هایی درباره علت یا محل خونریزی ارائه دهند.برای مثال:

درد شکم می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات معده، مانند زخم، گاستریت یا گاستروپاتی باشد

 درد قفسه سینه ممکن است منشأ مری داشته باشد.

مشکلات پانکراس نیز می‌توانند باعث درد قسمت فوقانی شکم یا درد کمر شوند.

نداشتن درد نیز خونریزی گوارشی را رد نمی‌کند؛ برای مثال، ممکن است فرد دچار زخم بدون علامت، تومور یا پارگی یک رگ خونی در دستگاه گوارش باشد.

برخی افراد مبتلا به خونریزی بخش فوقانی دستگاه گوارش، خون استفراغ می‌کنند. وجود خون در استفراغ و ظاهر آن نیز می‌تواند سرنخ مهمی باشد. خون تازه و قرمز در استفراغ می‌تواند نشان‌دهنده خونریزی فعال در معده یا مری باشد. در مقابل، خون تیره با ظاهری شبیه تفاله قهوه نشان می‌دهد که خون مدتی در معده با اسید تماس داشته و تغییر کرده است؛ اما این ظاهر به‌تنهایی به معنی توقف خونریزی نیست

برای تشخیص ملنا چه آزمایش‌هایی انجام می‌شود؟

اگر پزشک به ملنا مشکوک باشد، ابتدا مدفوع را بررسی می‌کند آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT) می‌تواند وجود مقادیر کمی از خون را که با چشم دیده نمی‌شوند، مشخص کند.

بااین‌حال، تشخیص ملنا تنها اولین مرحله است. پزشک سپس باید علت خونریزی را مشخص و آن را درمان کند.

آزمایش‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• آزمایش خون: آزمایش‌های خون، از جمله CBC و آزمایش‌های شیمیایی خون، می‌توانند به ارزیابی شدت خونریزی، کم‌خونی و وضعیت عمومی فرد کمک کنند.
• آزمایش‌های تصویربرداری: سی‌تی‌اسکن (CT) یا سی‌تی آنژیوگرافی ممکن است به شناسایی محل خونریزی کمک کند.
• آندوسکوپی فوقانی: آندوسکوپی فوقانی( آزمایش EGD) برای بررسی بخش فوقانی دستگاه گوارش و یافتن و در صورت امکان، درمان محل خونریزی انجام می‌شود. در این روش، پزشک یک لوله باریک مجهز به دوربین را از طریق گلو وارد معده و دوازدهه می‌کند. در صورت نیاز، امکان نمونه‌برداری از بافت و انجام برخی اقدامات درمانی از طریق آندوسکوپ برای متوقف کردن خونریزی فعال نیز وجود دارد.

درمان ملنا (مدفوع سیاه) چیست؟

درمان ملنا شامل سه هدف اصلی است:

• جبران خون ازدست‌رفته
• متوقف کردن خونریزی
• درمان علت ایجادکننده خونریزی

پزشک با ارزیابی وضعیت کلی فرد، درمان مناسب را تعیین می‌کند. بسته به میزان خون ازدست‌رفته، ممکن است فرد برای جبران حجم خون به مایعات وریدی (IV) یا تزریق خون نیاز داشته باشد. برخی افراد حتی ممکن است پیش از انجام آزمایش‌ها یا درمان‌های بیشتر، به مراقبت‌های ویژه نیاز داشته باشند.

در بسیاری از موارد، پزشک می‌تواند با روش‌های آندوسکوپیک، خونریزی فعال را متوقف کرده و خطر خونریزی مجدد را کاهش دهد.. در طول آندوسکوپی فوقانی، ممکن است زخم یا محل خونریزی با استفاده از الکتروکوتر بسته شود یا دارویی به آن تزریق شود. گاهی نیز پزشک روی رگ خونی کلیپس یا نوار قرار می‌دهد.

داروهای مهارکننده اسید موسوم به مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs) اغلب برای درمان زخم، التهاب یا فرسایش پوشش داخلی دستگاه گوارش تجویز می‌شوند. این داروها به ترمیم بافت و محافظت از آن در برابر آسیب‌های شیمیایی کمک می‌کنند. برخی علل ملنا نیز ممکن است به درمان‌های جامع‌تر و اختصاصی نیاز داشته باشند.

چه علل دیگری می‌توانند باعث سیاه شدن مدفوع شوند؟

همانطور که گفته شد برخی داروها، مکمل‌ها و مواد غذایی می‌توانند مدفوع را سیاه کنند که در ادامه به بررسی این موارد خواهیم پرداخت.

مواد غذایی که باعث سیاه شدن مدفوع می‌شوند

برخی مواد غذایی و نوشیدنی‌های تیره یا پررنگ می‌توانند به‌طور موقت مدفوع را سیاه کنند، از جمله:

• شیرین‌بیان سیاه
• کلوچه‌های شکلاتی
• بلوبری
• آب انگور
• چغندر
• مواد غذایی یا نوشیدنی‌های حاوی رنگ مصنوعی
• سبزیجات برگ‌دار تیره‌رنگ
• آبجو تیره

این تغییر رنگ معمولاً پس از قطع مصرف ماده غذایی یا نوشیدنی عامل آن، برطرف می‌شود.

بیسموت ساب‌سالسیلات

بیسموت ساب‌سالسیلات ماده‌ای است که در داروهای مورد استفاده برای درمان اسهال، سوزش سر دل و ناراحتی معده وجود دارد. این ماده با گوگرد موجود در بزاق و دستگاه گوارش ترکیب می‌شود و ماده سیاه‌رنگی به نام سولفید بیسموت (Bismuth sulfide) تشکیل می‌دهد. سولفید بیسموت از بدن دفع شده و باعث سیاه شدن مدفوع می‌شود.

پس از قطع مصرف داروهای حاوی این ماده، مدفوع باید دوباره به رنگ طبیعی برگردد؛ هرچند ممکن است این فرایند چند روز طول بکشد.

یکی از شناخته‌شده‌ترین داروهای حاوی بیسموت ساب‌سالسیلات، پپتو بیسمول (Pepto-Bismol) است. برخی انواع دیگر عبارت‌اند از:

• Bismatrol
• Diotame
• Kaopectate
• Kapectolin
• Kola-Pectin

زخم خونریزی‌دهنده

زخم پپتیک، ضایعه‌ای در پوشش داخلی معده یا دوازدهه است که گاهی می‌تواند خونریزی کند و باعث تیره شدن مدفوع ‌شود.

زخم پپتیک زمانی ایجاد می‌شود که عوامل آسیب‌رسان، از جمله عفونت H. pylori و مصرف NSAIDها، تعادل طبیعی محافظت از مخاط معده و دوازدهه را بر هم بزنند و زمینه آسیب و زخم را ایجاد کنند.برخی عوامل ایجادکننده آن عبارت‌اند از:

• التهاب ناشی از باکتری هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori)
• مصرف بیش از حد یا نادرست داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن

سایر علائم زخم می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• سوزش سر دل یا درد مبهم معده
• نفخ یا احساس پری
• آروغ زدن
• تهوع و/یا استفراغ، که ممکن است حاوی خون باشد یا ظاهری شبیه تفاله قهوه داشته باشد

برخی داروهای مورد استفاده برای زخم، میزان اسید معده را کاهش می‌دهند. برخی دیگر با ایجاد یک لایه محافظ روی معده، آن را در برابر آسیب ناشی از اسید محافظت می‌کنند. پزشک ممکن است برای از بین بردن H. pylori نیز آنتی‌بیوتیک تجویز کند.

اگر مدفوع سیاه دارید یا هر یک از موارد زیر را مشاهده می‌کنید، با پزشک تماس بگیرید:

• وجود خون در مدفوع یا استفراغ
• مشکل در تنفس
• احساس اینکه ممکن است غش کنید
• کاهش وزن بدون تلاش یا قصد قبلی
• کاهش اشتها

سرطان مری و معده

باعث ایجاد مدفوع سیاه و قیری شوند.  تومورهای بخش فوقانی دستگاه گوارش بیشتر از تومورهای قسمت‌های پایین‌تر باعث مدفوع سیاه می‌شوند، زیرا خون پیش از خروج از بدن در معرض شیره‌های گوارشی قرار می‌گیرد.

برخی علائم دیگر سرطان مری عبارت‌اند از:

• مشکل در بلع
• کاهش وزن بدون تلاش قبلی
• درد قفسه سینه
• سوءهاضمه یا سوزش سر دل
• سرفه

سرطان معده نیز ممکن است با علائم زیر همراه باشد:

• احساس خستگی
• نفخ پس از غذا خوردن
• سوزش سر دل یا سوءهاضمه شدید
• تهوع یا استفراغ
• درد معده
• کاهش وزن بدون تلاش قبلی

درمان این سرطان‌ها به مرحله بیماری و میزان گسترش آن بستگی دارد. گزینه‌های درمانی شامل جراحی، شیمی‌درمانی و پرتودرمانی هستند.

پارگی مالوری-وایس

استفراغ شدید و مکرر می‌تواند باعث ایجاد پارگی در مخاط بخش پایینی مری و در نتیجه خونریزی شود.

به این عارضه پارگی مالوری-وایس (Mallory-Weiss tear) گفته می‌شود.

علاوه بر مدفوع سیاه، ممکن است علائم زیر نیز وجود داشته باشند:

• استفراغ حاوی خون قرمز روشن یا مواد سیاه‌رنگی شبیه تفاله قهوه
• ضعف
• سرگیجه یا غش کردن
• دشواری در تنفس
• رنگ‌پریدگی پوست
• اسهال
• درد شکم یا قفسه سینه

بیشتر این پارگی‌ها خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کنند. اگر پارگی بهبود نیابد، پزشک می‌تواند با استفاده از روش‌های حرارتی یا دارو، خونریزی را متوقف کند.

در صورت بروز موارد زیر با پزشک تماس بگیرید:

• مشاهده رنگ تیره در استفراغ یا مدفوع
• احساس ضعف یا سرگیجه
• تنگی نفس
• درد قفسه سینه یا شکم

واریس مری

واریس‌ها سیاهرگ‌های متورم در مری هستند و در افراد مبتلا به بیماری‌های کبدی شایع‌ترند. این رگ‌های غیرطبیعی گاهی ممکن است دچار نشت خون یا پارگی شوند و باعث خونریزی‌ای شوند که مدفوع را سیاه می‌کند.

اگر واریس مری علت سیاه شدن مدفوع باشد، ممکن است علائم دیگری نیز وجود داشته باشد، از جمله:

• استفراغ خونی
• سرگیجه
• غش کردن

خونریزی واریس‌های مری می‌تواند شدید و تهدیدکننده زندگی باشد و نیاز به درمان فوری در بیمارستان دارد. درمان معمولاً شامل تجویز دارو از طریق ورید برای کاهش فشار داخل وریدها یا انجام آندوسکوپی است. در آندوسکوپی می‌توان با بستن وریدهای خونریزی‌دهنده، خونریزی را متوقف کرد.

در صورت بروز موارد زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:

• وجود خون در استفراغ یا مدفوع سیاه و قیری‌شکل
• سرگیجه شدید یا غش کردن

لکه‌های سیاه در مدفوع

گاهی مدفوع کاملاً سیاه نیست، بلکه لکه‌ها یا ذرات سیاه‌رنگ در آن دیده می‌شود. این لکه‌ها ممکن است تکه‌های هضم‌نشده غذا، مانند پوست بلوبری یا پوست لوبیا سیاه باشند.

اما لکه‌های تیره می‌توانند در اثر همان عواملی ایجاد شوند که باعث سیاه شدن کامل مدفوع می‌شوند؛ از جمله مصرف غذاهای تیره، برخی داروها و خونریزی داخلی.

مدفوع بسیار تیره یا سیاه، به‌ویژه اگر قیری و چسبناک باشد، می‌تواند نشانه خونریزی گوارشی باشد.

آنژیودیسپلازی

آنژیودیسپلازی  (Angiodysplasia) به وجود رگ‌های خونی غیرطبیعی در غشای مخاطی دستگاه گوارش گفته می‌شود. علت دقیق آنژیودیسپلازی مشخص نیست، اما این عروق غیرطبیعی می‌توانند دچار خونریزی شوند. در صورت خونریزی از بخش فوقانی دستگاه گوارش، ممکن است مدفوع سیاه و قیری شود. درمان ممکن است شامل روش‌هایی برای متوقف کردن خونریزی باشد. از جمله ابلیشن با انعقاد پلاسمای آرگون APC))، استفاده از کلیپس‌های اندوسکوپیک و بستن عروق با نوار (Band ligation).

تومورهای خوش‌خیم و سرطان

طبق اعلام مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK)، افرادی که در مری، معده، روده بزرگ  و رکتوم دچار تومورهای خوش‌خیم یا توده‌های سرطانی باشند، ممکن است خون در مدفوع یا مدفوع سیاه و قیری‌شکل داشته باشند:

تومور خوش‌خیم به توموری گفته می‌شود که سرطانی نیست. چه تومور خوش‌خیم باشد و چه سرطانی، ممکن است باعث ضعیف شدن دیواره دستگاه گوارش و در نتیجه خونریزی شود.

تومورهای موجود در دستگاه گوارش ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند. اگر تومور سرطانی باشد، نوع درمان به نوع و میزان گسترش سرطان و همچنین وضعیت عمومی سلامت فرد بستگی دارد.

کولیت

کولیت اولسراتیو (Ulcerative colitis) یک بیماری التهابی است که باعث ایجاد زخم‌هایی در روده بزرگ می‌شود. این زخم‌ها می‌توانند باعث خونریزی و وجود خون در مدفوع شوند. بااین‌حال، خونریزی ناشی از کولیت اولسراتیو معمولاً به شکل خون قرمز یا خون مخلوط با مدفوع دیده می‌شود و ملنا الگوی معمول آن نیست.  سایر علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• اسهال
• درد شکم
• احساس فوریت برای دفع مدفوع

علت کولیت اولسراتیو مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند. پزشکان می‌توانند این بیماری را با دارو و جراحی درمان کنند.

پولیپ‌های روده بزرگ

پولیپ‌ها زائده‌های کوچکی هستند که در روده بزرگ ایجاد می‌شوند. این زائده‌ها لزوماً سرطانی نیستند، اما ممکن است به مرور زمان به سرطان تبدیل شوند.

پولیپ‌های روده بزرگ ممکن است باعث خونریزی گوارشی شوند، اما خونریزی ناشی از پولیپ‌ها لزوماً به شکل مدفوع سیاه و قیری ظاهر نمی‌شود برخی پولیپ‌های روده بزرگ می‌توانند باعث خونریزی گوارشی شوند، اگرچه خونریزی ناشی از آنها معمولاً به شکل ملنای کلاسیک دیده نمی‌شود. پزشک ممکن است جراحی برای برداشتن پولیپ‌های روده بزرگ را توصیه کند.

مشکلات مری

برخی مشکلات مری می‌توانند باعث خونریزی شوند و در نتیجه، مدفوع فرد را سیاه و قیری‌شکل کنند. طبق اعلام مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK)، این مشکلات می‌توانند شامل واریس مری و رفلاکس معده به مری باشند.

بیماری‌های کبدی می‌توانند باعث ایجاد واریس مری شوند؛ واریس مری به بزرگ و متورم شدن سیاهرگ‌های موجود در مری گفته می‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر علائم خونریزی شدید را دارید، به مراکز درمانی یا اورژانس مراجعه کنید. این علائم شامل موارد زیر هستند:

• استفراغ خونی یا استفراغی که ظاهری شبیه تفاله قهوه دارد.
• احساس سرگیجه، ضعف یا سبکی سر.
• تپش قلب و تنگی نفس.
• مشاهده ملنا یا خون در مدفوع به مدت چند روز.

اگر سیاه شدن مدفوع به دلیل غذایی باشد که فرد مصرف کرده است، با تغییر رژیم غذایی، رنگ مدفوع به‌تدریج به حالت طبیعی بازمی‌گردد. بااین‌حال، اگر فرد هیچ علامت دیگری نداشته باشد، نیازی نیست از مصرف غذاهایی که می‌توانند باعث سیاه شدن مدفوع شوند، اجتناب کند.

اگر خونریزی در دستگاه گوارش علت ایجاد مدفوع سیاه و قیری‌شکل باشد، پزشک باید علت دقیق خونریزی را تشخیص دهد. بسیاری از مشکلات دستگاه گوارش قابل درمان هستند.

علائمی که نشان می‌دهند فرد باید با پزشک مشورت کند، عبارت‌اند از:

• درد شکم
• سرگیجه
• خستگی

• استفراغی که ظاهری شبیه تفاله قهوه دارد
• غش کردن
• تنگی نفس یا دشواری در تنفس
• علائم شوک، از جمله:
  • گیجی یا سردرگمی
  • ضربان قلب سریع
  • رنگ‌پریدگی بیشتر از حد معمول پوست
  • تعریق
  • سرد شدن دست‌ها و پاها

در مراجعه به پزشک چه اتفاقی می‌افتد؟

پزشک ابتدا سابقه پزشکی فرد را بررسی کرده و معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. تمرکز معاینه معمولاً بر ناحیه شکم خواهد بود.

ممکن است پزشک سؤالاتی مانند موارد زیر بپرسد:

• آیا داروهای رقیق‌کننده خون یا ضدپلاکت مانند آسپرین، وارفارین، الیکوئیز (Eliquis)، پراداکسا (Pradaxa)، زارلتو (Xarelto) یا کلوپیدوگرل مصرف می‌کنید؟ آیا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن مصرف می‌کنید؟
• آیا اخیراً دچار آسیب یا ضربه شده‌اید یا به‌طور تصادفی جسم خارجی بلعیده‌اید؟
• آیا شیرین‌بیان سیاه، آهن، پپتو بیسمول یا بلوبری مصرف کرده‌اید؟
• آیا بیش از یک بار وجود خون در مدفوع را مشاهده کرده‌اید؟ آیا تمام دفعات دفع مدفوع به همین شکل بوده است؟
• آیا اخیراً کاهش وزن داشته‌اید؟
• رنگ مدفوع دقیقاً چگونه است؟
• این مشکل از چه زمانی شروع شده است؟
• آیا علائم دیگری مانند درد شکم، استفراغ خونی، نفخ، گاز بیش از حد، اسهال یا تب دارید؟

برای یافتن علت ممکن است انجام یک یا چند آزمایش زیر ضروری باشد:

• آنژیوگرافی
• سی‌تی آنژیوگرافی یا ام‌آر‌آی آنژیوگرافی
• اسکن خونریزی با استفاده از روش‌های پزشکی هسته‌ای
• آزمایش‌های خون، از جمله شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC)، شمارش افتراقی سلول‌های خونی، آزمایش‌های شیمیایی خون و آزمایش‌های انعقادی
• کولونوسکوپی
• ازوفاگوگاسترودئودنوسکوپی (EGD) یا آندوسکوپی فوقانی
• کشت مدفوع یا آزمایش Multiplex PCR مدفوع برای بررسی عفونت
• آزمایش تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori)
• آندوسکوپی کپسولی؛ در این روش فرد یک کپسول حاوی دوربین را می‌بلعد و دوربین از روده کوچک تصویربرداری می‌کند
• انتروسکوپی با بالون دوگانه؛ روشی که امکان بررسی بخش‌هایی از روده کوچک را فراهم می‌کند که با EGD یا کولونوسکوپی قابل دسترسی نیستند.

در موارد شدید خونریزی که باعث از دست دادن مقدار زیادی خون و افت فشار خون شوند، ممکن است جراحی یا بستری شدن در بیمارستان ضروری باشد.

پیشگیری از سیاه شدن مدفوع

افراد ممکن است بتوانند با پرهیز از برخی مواد غذایی، از سیاه شدن مدفوع جلوگیری کنند.

ممکن است پیشگیری کامل از تمام علل احتمالی خونریزی دستگاه گوارش که می‌توانند باعث سیاه شدن مدفوع شوند، امکان‌پذیر نباشد. بااین‌حال، متخصص مراقبت‌های سلامت ممکن است برای کاهش این خطر، تغییرات زیر را در سبک زندگی توصیه کند:

• ترک سیگار یا اجتناب از مصرف آن
• محدود کردن مصرف الکل
• افزایش مصرف فیبر غذایی زیر نظر پزشک
• مشورت در مورد مصرف برخی داروها، مانند داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدیبا پزشک (NSAIDs)

سوالات متداول در مورد مدفوع سیاه

سخن پایانی

مدفوع سیاه همیشه به معنای خونریزی گوارشی نیست. مکمل‌های آهن، بیسموت ساب‌سالسیلات، زغال فعال و برخی مواد غذایی تیره می‌توانند بدون وجود خون، مدفوع را سیاه کنند. در افرادی که مکمل آهن مصرف می‌کنند، این تغییر رنگ می‌تواند یک عارضه شناخته‌شده باشد؛ اما مدفوعی که علاوه بر سیاهی، قیری، چسبنده و بدبو است باید جدی گرفته شود، زیرا می‌تواند نشانه ملنا و خونریزی بخش فوقانی دستگاه گوارش باشد.

ملنا معمولاً در اثر خونریزی از مری، معده یا دوازدهه ایجاد می‌شود و از علل مهم آن می‌توان به زخم پپتیک، واریس مری، التهاب دستگاه گوارش و مصرف برخی داروها، به‌ویژه NSAIDها و آسپرین، اشاره کرد. در مقابل، خون قرمز روشن بیشتر نشان‌دهنده خونریزی از بخش‌های پایین‌تر دستگاه گوارش است؛ هرچند در برخی شرایط، خونریزی شدید یا سریع می‌تواند الگوی متفاوتی داشته باشد.

اگر مدفوع سیاه همراه با استفراغ خونی یا استفراغ شبیه تفاله قهوه، سرگیجه، ضعف، تپش قلب، تنگی نفس، افت فشار خون یا احساس غش باشد، احتمال خونریزی قابل‌توجه مطرح است و فرد باید فوراً تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرد. خونریزی حاد دستگاه گوارش می‌تواند یک وضعیت اورژانسی باشد و نیازمند ارزیابی وضعیت همودینامیک و درمان سریع است.

در نهایت، اگر پزشک برای بررسی علت علائم، آزمایش مدفوع تجویز کرده است، نمونه‌گیری صحیح و استفاده از ظرف استاندارد و مناسب اهمیت دارد؛ زیرا آلودگی یا جمع‌آوری نادرست نمونه می‌تواند بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارد.. بنابراین، هنگام تهیه نمونه، دستورالعمل آزمایشگاه را دقیقاً رعایت کنید و نمونه را در ظرف استاندارد و مناسب تحویل دهید.

یادآوری مهم: این مقاله جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. اگر مدفوع شما سیاه و قیری‌شکل است، به‌ویژه اگر با ضعف، سرگیجه، تپش قلب، استفراغ خونی یا افت فشار همراه شده است، خوددرمانی نکنید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.