آزمونهای مصور تشخیصی در هماتولوژی (سری چهاردهم)
سوال 131
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «بور سل» (burr cell) یا «اکینوسیت» (echinocyte) است. این سلول یکی از ناهنجاریهای گلبولهای قرمز محسوب میشود که با حضور برآمدگیها یا خارها (spicules) بر روی سطح گلبول قرمز مشخص میگردد. (نوع دیگر آن «آکانتوسیت» [acanthocyte] است). سلولهای بور دارای خارهای بیشتری هستند که در مقایسه با آکانتوسیت، کوتاهتر و پهنتر میباشند. همچنین ممکن است گلبول قرمز دچار انقباض نامنظم شده باشد. این سلولها بیش از همه در نارسایی کلیه دیده میشوند، اما ممکن است در طیف گستردهای از شرایط دیگر از جمله کمبود پیرووات کیناز (pyruvate kinase deficiency) و اختلالات چربی (lipid abnormalities) نیز یافت شوند. سلولهای بور را باید از گلبولهای قرمز کنگرهدار (crenated red cells) افتراق داد؛ این حالت نوعی آرتیفکت یا دستساخت ناشی از نگهداری نمونه (artefact of storage) است و با برجستگیهای ریز و متعدد روی سطح یک گلبول قرمز که ساختار کلی آن کموبیش طبیعی است، مشخص میشود.
سوال ۱۳۲
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «بازوفیل» (basophil) است. این سلولها کمتعدادترین گلبولهای سفید در خون محیطی هستند و با گرانولهای درشت با خاصیت شدید بازوفیلی مشخص میشوند. تعداد بازوفیلها در لوسمی گرانولوسیتی مزمن (chronic granulocytic leukaemia) افزایش مییابد؛ هرچند در این وضعیت، دانهبندی (granulation) آنها اغلب دچار نقص است و سیتوپلاسم ممکن است تنها حاوی تعداد اندکی گرانول باشد که باعث آشکار شدن یک هسته لوبیاییشکل (kidney-shaped nucleus) میگردد.
سوال ۱۳۳
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «نورموبلاست پیشرفته / انتهایی» (late normoblast / ارتوروکروماتیک) است که با سیتوپلاسم کاملاً هموگلوبینهشده و یک هسته پیکنوتیک کوچک (small pyknotic nucleus) مشخص میشود. این سلول آخرین مرحله از تکامل گلبولهای قرمز در مغز استخوان به شمار میرود. گاهی این سلولها در خون محیطی دیده میشوند؛ به عنوان مثال به طور طبیعی در نوزادان (neonates) و جنینها (fetuses) حضور دارند، اما همچنین میتوانند نشانهای از تحریک شدید رده اریتروئیدی (marked erythroid-cell stimulation) باشند؛ نظیر آنچه در هیپوکسی شدید (severe hypoxia)، خونریزی (bleeding) یا هنگام وجود تومور در مغز استخوان رخ میدهد.
سوال۱۳۴
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «نورموبلاست میانی» (intermediate normoblast / پلیکروماتوفیلیک) است. در این سلول، هسته همچنان مقداری کروماتین باز و متراکمنشده را حفظ کرده است و سیتوپلاسم گرچه به خوبی هموگلوبینهشده است، اما هنوز تهرنگ بازوفیلی (basophilic tinge) دارد. تولید فعال هموگلوبین همچنان در این مرحله رخ میدهد.
سوال ۱۳۵
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «اریتروبلاست» (erythroblast / پرونورموبلاست) است. این سلول با یک هسته بزرگ دارای کروماتین باز و سیتوپلاسم بازوفیلیک با تعداد اندکی گرانول مشخص میشود. ممکن است ناحیه گلژی (Golgi zone) به راحتی در آن قابل تشخیص باشد. این سلول یک مرحله اولیه از تکامل رده اریتروئیدی (erythroid development) است. تولید هموگلوبین احتمالاً در این مرحله هنوز آغاز نشده است. ماهیت بازوفیلی سیتوپلاسم ناشی از مقادیر زیاد RNA مورد نیاز برای سنتز هموگلوبین است. گرانولهای فریتین را میتوان در میکروسکوپ الکترونی مشاهده کرد که همچنین تعداد زیادی میتوکندری را نشان میدهد.
سوال ۱۳۶
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «متامیلوسیت» (metamyelocyte) است. این سلول آخرین مرحله از تولید نوتروفیل در مغز استخوان به شمار میرود. گرانولهای نوع سوم (tertiary granules) اکنون به خوبی تشکیل شدهاند. هسته که فاقد هستک (nucleoli) است، شکلی کاملاً مشخص شبیه نعل اسب (horseshoe shape) دارد؛ هرچند قطعهقطعه شدن یا سگمانتاسیون هنوز آغاز نشده است که مرحله بعدی در تکامل این سلولها میباشد. در کمبود ویتامین B12 و فولات، اشکال غولآسای متامیلوسیتها (giant forms of metamyelocytes) دیده میشوند که سلولهای نهایی (end cells) هستند و قادر به تکامل بیشتر نیستند؛ این اشکال غولآسا ممکن است تا هفت روز پس از اصلاح و جبران کمبود ویتامین B12 و فولات نیز باقی بمانند.
سوال ۱۳۷
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «میلوسیت» (myelocyte) است. پس از این مرحله از تکامل نوتروفیل، دیگر تقسیم سلولی رخ نمیدهد. هسته که در موقعیت خارج از مرکز (eccentric) قرار دارد، شروع به تغییر شکل به حالت لوبیایی (kidney shaped) میکند. گرانولهای ثانویه (secondary granules) به خوبی تشکیل شدهاند، هرچند ممکن است تعدادی گرانول اولیه (primary granules) نیز به صورت پراکنده در سراسر سیتوپلاسم دیده شوند. گرانولهای ثانویه رده نوتروفیلی حاوی لاکتوفرین (lactoferrin) و پروتئینهای متصلشونده به ویتامینB12 و همچنین لیزوزیم (lysozyme) هستند که لیزوزیم در گرانولهای اولیه نیز دیده میشود. در مورد اینکه آیا گرانولهای ثانویه و نوع سوم ساختارهای کاملاً مجزایی هستند یا خیر، اختلافنظر وجود دارد.
سوال ۱۳۸
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «پرومیلوسیت» (promyelocyte) است. در پرومیلوسیتهای طبیعی، هسته در موقعیت خارج از مرکز (eccentric) قرار دارد. الگوی کروماتین همچنان باز و متراکمنشده (open) است و هستکها (nucleoli) قابل مشاهده هستند. این سلولها قادر به تقسیم میباشند. دانهبندی اولیه (primary granulation) و همچنین ناحیه گلژی (Golgi zone) بسیار برجسته و مشخص هستند. گرانولهای اولیه رده نوتروفیلی که به وضوح در پرومیلوسیت دیده میشوند، عمدتاً حاوی لیزوزیم (lysozyme) و آنزیمهای دیگری مانند اسید فسفاتاز و میلوپراکسیداز (myeloperoxidase) هستند. این آنزیمها در از بین بردن باکتریها (bacterial killing) نقش دارند که یکی از عملکردهای مهم نوتروفیلها به شمار میرود.
سوال ۱۳۹
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «مگاکاریوسیت» (megakaryocyte) است. این سلولها بسیار شاخص بوده و بهندرت با سلول دیگری اشتباه گرفته میشوند. این سلولها هایپردیپلوئید (hyperdiploid / پلی پلویید) هستند و ممکن است تا ۳۲ هسته (۳۲ لوب هستهای) داشته باشند. سیتوپلاسم، در اشکال بالغ، دانهدار (granular) است و حتی ممکن است در حال جوانهزدن پلاکتها (budding platelets) دیده شود؛ هرچند این پدیده احتمالاً یک آرتیفکت آزمایشگاهی (in vitro artefact) ناشی از مراحل آمادهسازی گسترشهای مغز استخوان است.
سوال ۱۴۰
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک «ماکروفاژ مغز استخوان» (marrow macrophage) است که در این نمونه، مقداری هموسیدرین (haemosiderin) را نشان میدهد. اینها سلولهای نسبتاً شایعی هستند که به نظر میرسد در پاکسازی بقایای سلولی (cell debris) و بهویژه آهن (iron) از سلولها نقش دارند. ماکروفاژهای مغز استخوان احتمالاً در انتقال آهن به نورموبلاستهای در حال تکامل نیز نقش ایفا میکنند.
