کمپیلوباکتر ژژونی چیست؟ از علائم و انتقال تا تشخیص و درمان

کمپیلوباکتر ژژونی (Campylobacter jejuni) یکی از مهم‌ترین باکتری‌های عامل عفونت‌های گوارشی در انسان است و از عوامل شایع گاستروانتریت باکتریایی در سراسر جهان به شمار می‌رود. این باکتری معمولاً در دستگاه گوارش حیوانات، به‌ویژه طیور، یافت می‌شود و انسان‌ها عمدتاً از طریق مصرف گوشت طیور نیم‌پز یا آلوده، شیر غیرپاستوریزه و آب آلوده در معرض آن قرار می‌گیرند.

عفونت ناشی از C. jejuni  که کمپیلوباکتریوز نامیده می‌شود، معمولاً با علائمی مانند اسهال، درد و گرفتگی شکم، تب، تهوع و گاهی اسهال خونی همراه است. اگرچه بیشتر موارد بیماری خودمحدودشونده هستند و بدون درمان اختصاصی برطرف می‌شوند، در برخی افراد ممکن است عوارض جدی مانند سندرم گیلن‌باره، آرتریت واکنشی و سندرم روده تحریک‌پذیر ایجاد شود.

در این مقاله، کمپیلوباکتر ژژونی را از جنبه‌های مختلف بررسی می‌کنیم؛ از ویژگی‌های کشت و عوامل بیماری‌زایی گرفته تا راه‌های انتقال، علائم و عوارض، روش‌های تشخیص آزمایشگاهی، درمان، پیشگیری و مقاومت آنتی‌میکروبی. آشنایی با این باکتری و رعایت اصول بهداشت مواد غذایی می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به کمپیلوباکتریوز داشته باشد.

کمپیلوباکتر ژژونی چیست؟

کمپیلوباکتر ژژونی (Campylobacter jejuni) یک باکتری بیماری‌زا است که موجب کمپیلوباکتریوز (Campylobacteriosis)  می‌شود و به‌طور معمول در دستگاه گوارش حیوانات، به‌ویژه طیور، زندگی می‌کند.

انتقال این باکتری به انسان عمدتاً از طریق مصرف گوشت نیم‌پز یا خام، آب آلوده و شیر غیرپاستوریزه رخ می‌دهد. عفونت ناشی از این باکتری معمولاً با علائمی مانند تب، اسهال، درد شکم، گرفتگی‌های شکمی و تهوع همراه است.

در برخی موارد، عفونت می‌تواند به عوارضی مانند سندرم گیلن‌باره (Guillain-Barré syndrome) منجر شود.

رده‌بندی و طبقه‌بندی کمپیلوباکتر ژژونی 

• دامنه: باکتری‌ها (Bacteria)
• فرمانرو: سودوموناداتا (Pseudomonadati)
• شاخه: کمپیلوباکترها (Campylobacterota)
• رده: کمپیلوباکتریا (Campylobacteria)
• راسته: کمپیلوباکترالِس (Campylobacterales)
• خانواده: کمپیلوباکتریاسه (Campylobacteraceae)
• سرده: Campylobacter
• گونه: jejuni

مورفولوژی و میکروسکوپی 

کمپیلوباکتر ژژونی یک باکتری گرم‌منفی، خمیده و دارای شکل میله‌ای یا مارپیچی است.  شکل مشخص و معمول بال‌مرغی (Gull-wing) را نشان می‌دهد.  ابعاد آن تقریباً ۰٫۲ تا ۰٫۸ میکرومتر در عرض و ۰٫۵ تا ۵٫۰ میکرومتر در طول است.  متحرک است و دارای تاژک‌های آمفی‌تریش است.  بدون اسپور است.

در زیر میکروسکوپ و پس از رنگ‌آمیزی گرم، Campylobacter به‌صورت میله‌های باریک، مارپیچی یا خمیده گرم‌منفی مشاهده می‌شود که اغلب ظاهر مشخص بال‌مرغی یا S‌شکل دارند.

اپیدمیولوژی کمپیلوباکتر ژژونی 

۱. تاریخچه، پراکندگی و الگوی انتقال کمپیلوباکتر ژژونی

در سال ۱۸۸۶، اشویتزر (Escherich) برای نخستین بار باکتری‌هایی مشابه Campylobacter را در نمونه‌های مدفوع کودکان مبتلا به اسهال مشاهده کرد.

به همین ترتیب، در سال ۱۹۷۲، یک میکروبیولوژیست بالینی در بلژیک برای نخستین بار Campylobacter را از نمونه‌های مدفوع افراد مبتلا به اسهال شناسایی کرد. کمپیلوباکتر ژژونی  معمولا در همه جا یافت می‌شود و در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه به‌طور گسترده وجود دارد. این باکتری یکی از عوامل اصلی گاستروانتریت باکتریایی در کشورهای در حال توسعه به شمار می‌رود.

عفونت‌های ناشی از C. jejuni دارای الگوی فصلی هستند و در کشورهای توسعه‌یافته، تعداد موارد ابتلا معمولاً در اواخر تابستان و اوایل پاییز افزایش می‌یابد؛ هرچند دلیل دقیق این الگوی فصلی مشخص نیست. عفونت عمدتاً در اثر تماس با گوشت خام آلوده و مصرف آن ایجاد می‌شود. لاشه‌های مرغ می‌توانند حاوی تعداد زیادی از باکتری‌های  Campylobacter  باشند و این باکتری‌ها به‌راحتی هنگام آماده‌سازی غذا منتقل می‌شوند. بیشتر موارد ابتلا به‌صورت تک‌گیر (Sporadic) رخ می‌دهند و تنها تعداد محدودی از افراد را درگیر می‌کنند. بااین‌حال، عفونت در کشورهای در حال توسعه بومی (Endemic) است و موارد علامت‌دار بیشتر در کودکان خردسال مشاهده می‌شود.

۲. بار بیماری و شیوع کمپیلوباکتریوز

تقریباً از هر ۱۰ نفر، یک نفر به کمپیلوباکتریوز مبتلا می‌شود و حدود ۳۳ میلیون نفر در سال بر اثر کمپیلوباکتریوز ناشی از C. jejuni جان خود را از دست می‌دهند. همچنین، نزدیک به ۵۵۰ میلیون نفر به بیماری‌های اسهالی مبتلا می‌شوند که حدود ۲۲۰ میلیون نفر از آن‌ها کودکان زیر ۵ سال هستند. بیماری‌های منتقله از طریق غذا می‌توانند در کودکان زیر ۲ سال شدید باشند و در برخی موارد به مرگ منجر شوند. در ایالات متحده، سالانه حدود ۲٫۱ تا ۲٫۴ میلیون مورد کمپیلوباکتریوز رخ می‌دهد.

شیوع کمپیلوباکتریوز در بیماران مبتلا به HIV بیشتر از افراد سالم گزارش شده است. در فاصله سال‌های ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۷، میزان بروز کمپیلوباکتریوز در لس‌آنجلس ۵۱۹ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش شد که ۳۹ برابر بیشتر از میزان مشاهده‌شده در افراد سالم بود.

مکانیسم بیماری‌زایی (پاتوژنز) کمپیلوباکتر ژژونی

۱. ورود و استقرار کمپیلوباکتر در دستگاه گوارش

عفونت ناشی از کمپیلوباکتر در بیشتر موارد از طریق مصرف غذاهای آلوده، به‌ویژه گوشت نیم‌پز طیور، گوشت خوک، شیر غیرپاستوریزه یا آب تصفیه‌نشده منتقل می‌شود. تماس مستقیم با حیوانات آلوده نیز می‌تواند یکی از راه‌های انتقال عفونت باشد. باکتری‌ها در برابر اسید معده مقاومت می‌کنند و خود را به ایلئوم و ژژنوم روده باریک می‌رسانند.

کمپیلوباکتر در پاسخ به شرایط نامساعد، پروتئین‌های مرتبط با بیماری‌زایی، از جمله سموم و عوامل تهاجم، تولید می‌کند. این ترکیبات به سلول‌های میزبان آسیب می‌رسانند و موجب التهاب اپی‌تلیوم روده می‌شوند. این پروتئین‌ها که به‌عنوان عوامل مرتبط با حدت کمپیلوباکتر (Campylobacter virulence-associated factors) شناخته می‌شوند، شامل مولکول‌های چسبندگی، پروتئین‌های کموتاکسی، اجزای تاژک، سم کشنده سلولیِ متسع‌کننده (CDT) و عوامل تهاجم هستند. تمامی این عوامل در توانایی باکتری برای کلونیزه‌کردن بدن میزبان و ایجاد بیماری نقش دارند.

۲. حرکت و آسیب سلولی ناشی از سم CDT

باکتری‌ها حرکت مارپیچی یا پیچ‌گوشتی‌مانند دارند که به کلونیزاسیون میزبان کمک می‌کند. تاژک‌های قطبی و شیمی‌گیرنده‌ها (Chemoreceptors) امکان حرکت مؤثر باکتری را در لایه مخاطی دستگاه گوارش فراهم می‌کنند. سم کشنده سلولیِ متسع‌کننده (CDT) نیز از سه زیرواحد CdtA، CdtB و CdtC تشکیل شده است که هرکدام از طریق سازوکارهای متفاوت، در ایجاد اثرات بیماری‌زای این سم نقش دارند.

زیرواحدهای CdtA و CdtC به‌عنوان اجزای اتصال‌دهنده عمل کرده و به انتقال زیرواحد CdtB به داخل انتروسیت‌ها (سلول‌های پوششی روده) کمک می‌کنند. زیرواحد CdtB به‌عنوان یک DNase عمل کرده و موجب آسیب به DNA در انتروسیت‌ها می‌شود. این فرایند عملکرد طبیعی سلول را مختل کرده، موجب توقف چرخه سلولی می‌شود و در نهایت تعداد انتروسیت‌ها را کاهش می‌دهد.

3. چسبندگی و ورود کمپیلوباکتر به سلول‌های میزبان

کمپیلوباکتر پروتئین‌های چسبندگی خاصی را روی سطح سلول خود بیان می‌کند که به باکتری امکان اتصال به سلول‌های اپی‌تلیالی میزبان و کلونیزه‌کردن آن‌ها را می‌دهد. لیپوپروتئین‌های حاوی دومین فیبرونکتین مانند FlpA، CadF، JlpA و FlaA از جمله پروتئین‌هایی هستند که به اتصال پاتوژن به سلول‌های میزبان کمک می‌کنند. این باکتری همچنین چهار پروتئین شامل CiaB، CiaC، CiaD و CiaI تولید می‌کند که در ورود پاتوژن به داخل سلول‌های میزبان نقش دارند.

4.  ورود به سلول میزبان و ایجاد التهاب

پس از ورود باکتری به سلول میزبان، باکتری درون یک واکوئول محصور در غشا تکثیر می‌شود که به آن واکوئول حاوی کمپیلوباکتر (Campylobacter-containing vacuole) گفته می‌شود. سپس سیستم ایمنی بدن انسان با فعال‌کردن تولید اینترلوکین-۸ (IL-8)، موجب فعال‌شدن و جذب سلول‌های T و B می‌شود. پاسخ ایمنی میزبان موجب ایجاد التهاب موضعی می‌شود. پروتئین‌های Cia نیز با آسیب‌زدن به اتصالات محکم بین سلول‌های اپی‌تلیالی (Tight Junctions)، یکپارچگی سد اپی‌تلیالی روده را مختل کرده و در ایجاد اسهال نقش دارند.

عوامل حدت کمپیلوباکتر ژژونی 

• تاژک‌ها (Flagella)
  • به نفوذ باکتری در مخاط روده کمک می‌کنند.
  • در کلونیزاسیون سطح سلول‌های اپی‌تلیالی نقش دارند.
• کموتاکسی (Chemotaxis)
  • به باکتری امکان می‌دهد به سمت شرایط مناسب حرکت کند یا از محیط‌های نامطلوب و آسیب‌زا دور شود و در نتیجه، مکان‌های مناسب برای کلونیزاسیون را انتخاب و اشغال کند.
• پروتئین‌های چسبندگی (Adhesins)
  • پروتئین‌های سطحی هستند که به اتصال باکتری به سلول‌های اپی‌تلیالی روده کمک می‌کنند.
  • برای کلونیزاسیون و ماندگاری باکتری در میزبان اهمیت دارند.
• پروتئین‌های تهاجم (Invasion Proteins)
  • ورود باکتری به داخل سلول‌های اپی‌تلیالی میزبان را تسهیل می‌کنند.
  • به بقای داخل‌سلولی و گسترش باکتری کمک می‌کنند.
• لیپو الیگوساکارید (Lipooligosaccharide؛ LOS)
  • به‌عنوان یک اندوتوکسین عمل کرده و پاسخ التهابی شدیدی را تحریک می‌کند.
• سم کشنده سلولیِ متسع‌کننده (Cytolethal Distending Toxin؛ CDT)
  • موجب آسیب DNA شده و به توقف چرخه سلولی و آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی) منجر می‌شود.
  • در ایجاد آسیب مخاط روده نقش دارد.
• پروتئین‌های تهاجم کمپیلوباکتر (Campylobacter invasion proteins؛ Cia proteins)
  • به تهاجم به سلول‌های میزبان و بقای داخل‌سلولی باکتری کمک می‌کنند.

انتقال کمپیلوباکتر ژژونی 

انتقال C. jejuni  عمدتاً از طریق مسیر مدفوعی-دهانی (Fecal-oral route) صورت می‌گیرد و معمولاً از طریق آب یا غذای آلوده و همچنین تماس غیرمستقیم با حیوانات آلوده رخ می‌دهد.

انتقال از طریق غذا

• شایع‌ترین راه انتقال است.
• باکتری از طریق مصرف گوشت طیور خام یا نیم‌پز، به‌ویژه گوشت مرغ منتقل می‌شود.
• هنگام آماده‌سازی و تهیه غذا، ممکن است آلودگی متقاطع از گوشت خام به مواد غذایی آماده مصرف ایجاد شود.
• این باکتری همچنین می‌تواند از طریق مصرف شیر و فرآورده‌های لبنی غیرپاستوریزه منتقل شود.

انتقال از طریق آب

• باکتری می‌تواند از طریق مصرف آب آلوده یا تماس با آب‌های تفریحی آلوده مانند آب رودخانه‌ها و دریاچه‌ها منتقل شود.

• این نوع انتقال معمولاً با بهداشت نامناسب و رواناب‌های کشاورزی مرتبط است.

انتقال از حیوان به انسان

• مخازن این باکتری شامل طیور، گوسفند، گاو، سگ و گربه هستند.

• انسان می‌تواند از طریق تماس مستقیم با مدفوع یا حیوانات آلوده به عفونت مبتلا شود.

انتقال فردبه‌فرد

• این نوع انتقال بسیار نادر است، اما ممکن است در محیط‌هایی با سطح بهداشت پایین، مانند مهدکودک‌ها یا مراکز نگهداری سالمندان، رخ دهد.

• باکتری می‌تواند از طریق آلودگی مدفوعی دست‌ها یا سطوح منتقل شود.

انتقال فردبه‌فرد

• این نوع انتقال بسیار نادر است، اما ممکن است در محیط‌هایی با سطح بهداشت پایین، مانند مهدکودک‌ها یا مراکز نگهداری سالمندان، رخ دهد.
• باکتری می‌تواند از طریق آلودگی مدفوعی دست‌ها یا سطوح منتقل شود.

تظاهرات بالینی کمپیلوباکتر ژژونی 

علائم کمپیلوباکتر ژژونی معمولاً ۲ تا ۵ روز پس از مصرف Campylobacter  شروع می‌شوند و طی حدود ۷ روز برطرف می‌شوند.

گاستروانتریت حاد

این بیماری معمولاً ۵ تا ۷ روز طول می‌کشد، اما در برخی موارد ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشد. علائم آن عبارت‌اند از:

• درد شکم: درد شدید و گرفتگی‌مانند که ممکن است شبیه درد آپاندیسیت باشد.
• تب: معمولاً در محدوده ۳۸ تا ۴۰ درجه سانتی‌گراد
• اسهال: در ابتدا آبکی است، اما اغلب ممکن است خونی شود.
• تهوع و استفراغ
• احساس ناخوشی و خستگی

عفونت روده‌ای

• باعث التهاب ژژنوم، ایلئوم و کولون می‌شود.
• عفونت Campylobacter می‌تواند موجب زخم و آسیب مخاط پوشاننده روده شود و بیماری‌ای شبیه دیسانتری ایجاد کند که با اسهال خونی و درد شکم همراه است.

کم‌آبی بدن

علائم کم‌آبی در کودکان و بزرگسالان:

• کاهش دفعات ادرار
• احساس تشنگی شدید
• گرم

علائم کم‌آبی در نوزادان و کودکان نوپا

• کاهش دفعات ادرار
• کاهش یا عدم وجود اشک هنگام گریه
• کاهش علاقه به بازی و فعالیت
• خواب‌آلودگی شدید

عوارض ناشی از کمپیلوباکتر ژژونی

عوارض احتمالی ناشی از این بیماری عبارت‌اند از:

• سندرم روده تحریک‌پذیر
• آرتریت واکنشی
• سندرم گیلن‌باره : می‌تواند موجب ضعف عضلات و احساس گزگز شود که معمولاً ابتدا در پاها و سپس در بازوها و قسمت بالایی بدن ظاهر می‌شود. از دیگر علائم شایع GBS می‌توان به کاهش یا از بین رفتن رفلکس‌ها، درد، مشکلات تنفسی و اختلالات حرکات صورت و گفتار اشاره کرد. در موارد شدید، بیماری ممکن است به فلج پیشرفت کند.

افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند ممکن است دچار عوارض شدیدی مانند عفونت جریان خون (باکتریمی) شوند که می‌تواند واکنش خطرناکی از سیستم ایمنی موسوم به سپسیس (Sepsis) ایجاد کند. علائم سپسیس شامل موارد زیر است:

• تب بالاتر از ۱۰۳ درجه فارنهایت (حدود ۳۹٫۴ درجه سانتی‌گراد)
• گیجی یا اختلال در جهت‌یابی
• افزایش ضربان قلب
• دشواری در تنفس
• درد یا ناراحتی شدید

تشخیص آزمایشگاهی کمپیلوباکتر ژژونی 

جمع‌آوری و انتقال نمونه

نمونه‌های مورد استفاده برای شناسایی C. jejuni  عبارت‌اند از:

• نمونه مدفوع تازه
• سوآب رکتال (Rectal Swab): در صورتی که نمونه مدفوع در دسترس نباشد.
• خون: به‌ندرت جمع‌آوری می‌شود و عمدتاً در موارد مشکوک به باکتریمی یا سپسیس، به‌ویژه در بیماران دارای نقص ایمنی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• نمونه‌برداری از روده در موارد نادر

نمونه باید در یک ظرف تمیز و استریل جمع‌آوری و در محیط انتقال کری-بلر (Cary-Blair) منتقل شود. در صورت تأخیر در انجام آزمایش، نمونه باید در دمای ۴ درجه سانتی‌گراد نگهداری شود و از خشک‌شدن نمونه و قرار گرفتن آن در معرض اکسیژن جلوگیری شود.

آزمایشات میکروسکوپی

نمونه مدفوع را می‌توان به‌صورت مستقیم با استفاده از روش میکروسکوپی کنتراست یا رنگ‌آمیزی گرم بررسی کرد.

پس از رنگ‌آمیزی، باکتری به‌صورت گرم‌منفی و دارای شکل خمیده یا مارپیچی در زیر میکروسکوپ مشاهده می‌شود.

اگرچه این روش می‌تواند یک تشخیص سریع و اولیه (Presumptive) ارائه دهد، تأیید تشخیص تنها از طریق کشت مدفوع امکان‌پذیر است.

ویژگی‌های کشت و رشد کمپیلوباکتر ژژونی  

کمپیلوباکتر ژژونی میکروآئروفیل است و برای رشد به ۳ تا ۱۰ درصد اکسیژن (O₂) نیاز دارد. این باکتری کاپنوفیل نیز می‌باشد و برای رشد به ۵ تا ۱۰ درصد دی‌اکسید کربن (CO₂) نیاز دارد. دمای مطلوب رشد آن ۳۰ تا ۴۷ درجه سانتی‌گراد و محدوده pH مطلوب ۵٫۵ تا ۷ است. همچنین، برای رشد به محیط‌های کشت انتخابی نیاز دارد.

در محیط اسکیرُو (Skirrow’s Medium) یا همان آگار خون اسب، کلنی‌های کمپیلوباکتر ژژونی روی این آگار کوچک، خاکستری، با سطح صاف، مسطح تا کمی محدب، مرطوب و اندکی نیمه‌شفاف هستند و ممکن است روی محیط کشت، گسترش خفیفی نشان دهند. این محیط انتخابی حاوی آنتی‌بیوتیک‌هایی از جمله وانکومایسین، پلی‌میکسین B، سفالوتین و تری‌متوپریم است. این ترکیبات از رشد بیشتر باکتری‌های غیرکمپیلوباکتری جلوگیری کرده و در نتیجه، جداسازی گونه‌های Campylobacter از نمونه‌های بالینی را تسهیل می‌کنند.

در آگار خون گوسفند (Sheep Blood Agar)، کلنی‌های کمپیلوباکتر ژژونی روی این آگار کوچک، خاکستری، مسطح، صاف و مرطوب تشکیل می‌شوند و همولیز ایجاد نمی‌کنند. این محیط انتخابی حاوی آنتی‌بیوتیک‌هایی از جمله باسیتراسین، کولیستین، سفالوتین و اکتیدیون (Actidione) است. این ترکیبات از رشد بیشتر باکتری‌ها و قارچ‌های غیرکمپیلوباکتری جلوگیری کرده و امکان جداسازی گونه‌های Campylobacter از نمونه‌های بالینی را فراهم می‌کنند.

در محیط باتزلر (Butzler Medium)، کلنی‌ها در این محیط کشت به صورت کوچک، گرد یا با شکل نامنظم، صاف، مرطوب و نیمه‌شفاف تا کمی کدر تشکیل می‌شوند.

آزمون‌های بیوشیمیایی کمپیلوباکتر ژژونی

روش‌های مولکولی تشخیص کمپیلوباکتر ژژونی

برای تشخیص ممکن است تنها روش های کشت ومیکروسکوپی کافی نباشد. برای تشخیص مولکولی از آزمایشات زیر استفاده میشود.

واکنش زنجیره‌ای پلیمراز  PCR

از واکنش زنجیره‌ای پلیمراز با رونویسی معکوس (RT-PCR) برای شناسایی باکتری در نمونه مدفوع استفاده می‌شود. این روش Campylobacter را ۲۰ تا ۴۰ درصد بیشتر از روش‌های سنتی مبتنی بر کشت شناسایی می‌کند و سریع و بسیار حساس است.

آزمون‌های تقویت اسید نوکلئیک NAAT

برای شناسایی گونه‌های خاص Campylobacter استفاده می‌شوند. این روش‌ها سریع‌تر هستند و برای شناسایی باکتری به میکروارگانیسم زنده نیاز ندارند.

ایمونواسی‌ها (Immunoassays)

روشی سریع  که برای شناسایی آنتی‌ژن اختصاصی Campylobacter jejuni  در نمونه مدفوع استفاده می‌شوند.

درمان کمپیلوباکتر ژژونی

عفونت ناشی از Campylobacter jejuni  معمولاً خفیف و خودمحدودشونده است و درمان آن عمدتاً حمایتی است. بیشتر عفونت‌ها بدون استفاده از آنتی‌بیوتیک برطرف می‌شوند؛ بااین‌حال، در برخی موارد شدید، ممکن است درمان آنتی‌بیوتیکی مورد نیاز باشد.

درمان حمایتی شامل موارد زیر است:

• درمان با محلول خوراکی جبران آب و الکترولیت برای پیشگیری از کم‌آبی ناشی از اسهال انجام می‌شود.
• مایعات وریدی در موارد کم‌آبی شدید استفاده می‌شود.
• داروهای تب‌بر و مسکن مانند ایبوپروفن برای کنترل درد و تب استفاده می‌شوند.

درمان آنتی‌بیوتیکی نیز شامل موارد زیر است:

• آزیترومایسین، اریترومایسین یا سیپروفلوکساسین به‌عنوان داروهای انتخابی ذکر شده‌اند.
• داروهای کاهنده حرکات روده (Antimotility drugs) مانند لوپرامید نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند، به‌ویژه در بیماران مبتلا به اسهال خونی و در موارد شدید.
• بیماران مبتلا به سندرم گیلن‌باره به بستری‌شدن و مراقبت‌های تخصصی نیاز دارند.
• بیماران مبتلا به آرتریت واکنشی با داروهای ضدالتهابی درمان می‌شوند.

پیشگیری و کنترل کمپیلوباکتر ژژونی

جهت پیشگیری از ابتلا به این بیماری می‌توانید اقدامات زیر را در نظر بگیرید.

• گوشت طیور، به‌ویژه مرغ، را پیش از مصرف به‌طور کامل بپزید.
• هنگام مصرف غذاهای دریایی یا ماهی خام، همیشه احتیاط کنید.
• از مصرف شیر و فرآورده‌های لبنی غیرپاستوریزه خودداری کنید.
• ظروف و سطوح را به‌خوبی بشویید و برای گوشت خام و مواد غذایی آماده مصرف، از تخته‌های برش جداگانه استفاده کنید تا از آلودگی متقاطع جلوگیری شود.
• همیشه از آب سالم و تصفیه‌شده استفاده کنید.
• از مصرف آب تصفیه‌نشده رودخانه‌ها، چشمه‌ها، دریاچه‌ها یا چاه‌ها خودداری کنید.
• برای جلوگیری از آلودگی منابع آب، سیستم‌های بهداشتی و فاضلاب مناسب را حفظ کنید.
• پس از تماس با گوشت خام، پس از استفاده از سرویس بهداشتی و پیش از خوردن یا آماده‌سازی غذا، دست‌ها را با آب و صابون به‌خوبی بشویید.
• هنگام تماس و کار با حیوانات، اصول بهداشت مناسب را رعایت کنید.
• از تماس مستقیم با مدفوع حیوانات خودداری کنید و افرادی که در مزارع و کشتارگاه‌ها کار می‌کنند باید از اقدامات حفاظتی مناسب استفاده کنند.
• فرد بیمار تا زمان برطرف‌شدن علائم نباید در تهیه و آماده‌سازی غذا مشارکت داشته باشد.
• پس از لمس حیوانات خانگی یا تماس با غذا، آب، محل خواب، اسباب‌بازی، مدفوع یا ادرار آن‌ها، دست‌های خود را به‌خوبی بشویید.

مقاومت ضد میکروبی کمپیلوباکتر ژژونی

افزایش سویه‌های مقاوم به داروهای ضد میکروبی در C. jejuni، درمان کمپیلوباکتریوز را دشوارتر کرده است. مقاومت دارویی می‌تواند مدت بیماری را طولانی‌تر کند و درمان بیماران مبتلا به باکتریمی را با مشکل مواجه سازد. میزان مقاومت ضد میکروبی در کشورهای در حال توسعه بیشتر است؛ جایی که مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در انسان و حیوانات محدودیت‌هایی دارد.

مطالعه‌ای که در سال ۱۹۹۴ انجام شد نشان داد C. jejuni  جداشده از نیروهای نظامی آمریکا در تایلند، به سیپروفلوکساسین مقاوم بوده است. همچنین، حدود یک‌سوم باکتری‌های جداشده از نیروهای نظامی آمریکا در هات‌یای (Hat Yai) نسبت به آزیترومایسین مقاومت نشان دادند. در یک مطالعه روی مرغ‌ها نیز مشخص شد که C. jejuni  حساس به فلوروکینولون‌ها، پس از تجویز این داروها می‌تواند به آن‌ها مقاوم شود.

در اروپا، در اوایل دهه ۱۹۹۰، پس از تأیید استفاده از فلوروکینولون‌ها در صنعت طیور، سویه‌های مقاوم به‌سرعت در انسان‌ها ظاهر شدند. همچنین در سال ۱۹۹۵، تنها دو سال پس از تأیید استفاده از فلوروکینولون‌ها در طیور در ایالات متحده، تعداد موارد عفونت انسانی ناشی از سویه‌های مقاوم به سیپروفلوکساسین که در داخل کشور ایجاد شده بودند، در ایالت مینه‌سوتا دو برابر شد.

همچنین، مطالعه‌ای که در سال ۱۹۹۷ در مینه‌سوتا انجام شد، نشان داد که از میان ۶۰ جدایه C. jejuni، تعداد ۱۲ جدایه به سیپروفلوکساسین مقاوم بودند. این سویه‌های مقاوم در مرغ‌های تهیه‌شده از فروشگاه‌های مواد غذایی شناسایی شدند.

سخن پایانی

کمپیلوباکتر ژژونی یک باکتری گرم‌منفی، میکروآئروفیل و خمیده‌شکل است که عمدتاً از طریق غذای آلوده، به‌ویژه گوشت طیور و همچنین شیر غیرپاستوریزه یا آب آلوده منتقل می‌شود. این باکتری یکی از عوامل مهم گاستروانتریت باکتریایی در سراسر جهان است که با کلونیزه‌کردن دستگاه گوارش، موجب اسهال التهابی حاد، گرفتگی‌های شکمی، تب و گاهی مدفوع خونی می‌شود.

اگرچه بیشتر عفونت‌ها خودمحدودشونده هستند، در برخی موارد می‌توانند به عوارض جدی مانند سندرم گیلن‌باره، سندرم روده تحریک‌پذیر و آرتریت واکنشی منجر شوند. افزایش مقاومت این باکتری به فلوروکینولون‌ها بر اهمیت رعایت بهداشت مواد غذایی، پخت ایمن غذا و درمان حمایتی در پیشگیری و کنترل عفونت تأکید می‌کند.

تشخیص عفونت C. jejuni  با استفاده از روش‌هایی مانند کشت، بررسی میکروسکوپی، آزمون‌های بیوشیمیایی و روش‌های مولکولی امکان‌پذیر است. بیشتر عفونت‌ها با درمان حمایتی و جبران مایعات برطرف می‌شوند، اما در موارد شدید یا در افراد در معرض خطر، ممکن است درمان آنتی‌بیوتیکی و مراقبت تخصصی ضروری باشد.

از سوی دیگر، افزایش مقاومت آنتی‌میکروبی کمپیلوباکتر ژژونی اهمیت تشخیص صحیح و مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک‌ها را افزایش داده است. رعایت بهداشت دست‌ها، پخت کامل گوشت طیور، جلوگیری از آلودگی متقاطع مواد غذایی، مصرف آب سالم و پرهیز از محصولات لبنی غیرپاستوریزه از مهم‌ترین اقدامات برای پیشگیری از این عفونت هستند.