آزمونهای مصور تشخیصی در هماتولوژی (سری سیزدهم)
سوال ۱۲۱
این تصویر گسترش خونی (Blood film) با رنگآمیزی کرزیل بلو (cresyl blue) است. این لام چه چیزی را نشان میدهد؟
پاسخ:
چندین سلول دیده میشوند که حاوی انکلوزیونهای (اجسام گنجالگی / Inclusions) نامنظم به رنگ آبی هستند. این انکلوزیونها با فواصل منظم در سراسر سلول پخش شدهاند و ظاهری شبیه به «توپ گلف» ایجاد کردهاند. اینها انکلوزیونهای هموگلوبین H (HbH inclusions\text{HbH inclusions}HbH inclusions) هستند. هموگلوبین H تترامیری از زنجیرههای بتا-گلوبین (β-globin tetramer\beta\text{-globin tetramer}β-globin tetramer) است.
سوال ۱۲۲
این یک گرافی قفسه سینه (Chest X-ray) از بیماری است که از تنگی نفس (breathlessness dyspnea) شکایت دارد. محتملترین علت ایجاد این نما چیست؟
پاسخ:
بزرگشدگی واضح ناف ریه چپ (left hilum enlargement) مشهود است که به احتمال قریب به یقین ناشی از لنفادنوپاتی (بزرگی غدد لنفاوی / lymphadenopathy) است. همچنین شواهدی دال بر کانسولیداسیون (تراکم بافت ریه / consolidation) دیده میشود که به سمت ناحیه فوقانی ریه چپ (left upper zone) گسترش یافته است. لنفادنوپاتی در سایر نواحی دیده نمیشود و انحراف نای (tracheal deviation) نیز وجود ندارد.
این یافتهها به نفع لنفوم (lymphoma) هستند، هرچند افتراق رادیولوژیک بین لنفوم هوچکین (Hodgkin’s disease) و لنفوم غیرهوچکین (non-Hodgkin’s disease) غیرممکن است.
معاینه بالینی مشخص خواهد کرد که آیا لنفادنوپاتی یا ارگانومگالی (بزرگی احشا / organomegaly) در نواحی دیگر بدن وجود دارد یا خیر. همچنین سیتی اسکن (CT scan)، وسعت درگیری غدد لنفاوی را در سایر نواحی غیرقابل لمس مشخص خواهد نمود. در نهایت، تشخیص قطعی به بیوپسی (نمونهبرداری بافتی / biopsy) از یک غده لنفاوی مناسب بستگی دارد.
سوال ۱۲۳
این رادیوگرافی جمجمه (Skull X-ray) چه چیزی را نشان میدهد؟
پاسخ:
تعدادی ضایعات لیتیک (ضایعات استخوانخوار / lytic lesions) در جمجمه دیده میشوند که نمای مشخصه و تیپیک میلوما (multiple myeloma) هستند؛ با این حال (همانطور که در سؤال ۱۰۶ مشاهده شد) همه ضایعات لیتیک ناشی از این بیماری نیستند و همواره باید احتمال سایر انواع لنفوم (lymphoma) را نیز مد نظر قرار داد.
سوال ۱۲۴
این یک سیتی اسکن قفسه سینه (CT scan of the chest) از بیماری است که با لنفادنوپاتی گردنی (cervical lymphadenopathy) مراجعه کرده است. چه چیزی نشان داده میشود؟
- پاسخ:
غدد لنفاوی ناف ریه (hilar lymph nodes) بزرگ شدهاند که بهشدت به درگیری آنها اشاره دارد. اگر مراحل بعدی مرحلهبندی بیماری (staging procedures) نشان دهند که بیماری محدود به بالای دیافراگم (above the diaphragm) است، ممکن است بتوان آن را فقط با رادیوتراپی (radiotherapy) درمان کرد. با این حال، بیماری ندولار اسکلروزان (nodular sclerosing disease) — که ممکن است با درگیری حجیم مدیاستن (bulky mediastinal involvement) همراه باشد — احتمالاً بهترین پاسخ را به درمان ترکیبی شیمیدرمانی (chemotherapy) و رادیوتراپی در محلهای درگیری حجیم بیماری میدهد.
سوال ۱۲۵
این چیست و محتملترین علت آن چه میتواند باشد؟
پاسخ:
این یک جنین سقط شده است که تورم واضح و شدید بافتها همراه با بزرگشدن کبد (hepatomegaly) و طحال (splenomegaly) را نشان میدهد. این تصویر تیپیک و مشخصه جنین هیدروپیک (hydropic fetus / هیدروپس فتالیس) است. از دیدگاه هماتولوژی، دو علت مهم آن عبارتند از:
۱. بیماری همولیتیک شدید (severe haemolytic disease) — که معمولاً ناشی از ناسازگاری عامل RH (rhesus / Rh incompatibility) بین مادر و جنین است.
۲. تالاسمی آلفای شدید (severe α-thalassaemia) — که در آن تولید زنجیرههای آلفا (α chain) بهطور کامل مختل شده و در نتیجه هموگلوبین بارتز (Hemoglobin Barts) و کمخونی شدید داخل رحمی (severe intrauterine anaemia) ایجاد میشود.
سوال ۱۲۶
این یک رادیوگرافی شکم (abdominal x-ray) از بیماری است که مکرراً از درد شکم در سمت راست شکایت داشته است. این تصویر چه چیزی را نشان میدهد و چگونه درد شکم را توضیح میدهد؟ تشخیص زمینهای چیست؟
- پاسخ:
تعدادی سنگ کیسه صفرا (gallstones) در داخل کیسه صفرا (gall bladder) دیده میشود و علت درد، کولهسیستیت (التهاب کیسه صفرا / cholecystitis) است. تغییرات استخوانی تیپیک بیماری سلول داسی شکل (sickle cell disease) — بهویژه در جسم مهره ها (vertebral bodies) — قابل مشاهده است. تعداد زیادی از بیماران مبتلا به حالات همولیتیک مزمن مادرزادی (congenital chronic haemolytic states)، مانند بیماری سلول داسی شکل، دچار سنگ کیسه صفرا میشوند؛ بهویژه در دهه دوم و سوم زندگی (بیست و سی سالگی).
احتمالاً انجام یک سونوگرافی روتین از کیسه صفرا (routine ultrasound scan) ارزشمند است و در صورت وجود سنگ کیسه صفرا، باید کولهسیستکتومی انتخابی (elective cholecystectomy / برداشتن برنامهریزیشده کیسه صفرا) در نظر گرفته شود.
سوال ۱۲۷
این یک تصویر از دهان و لثه (mouth and gums) است. چه چیزی نشان داده میشود؟
- پاسخ:
این تصویر یک خط سربی (lead line) را نشان میدهد که بهصورت یک خط آبی کمرنگ، دقیقاً زیر لبه لثه (gingival margins) دیده میشود. این یافته معمولاً با مسمومیت با سرب (lead poisoning) همراه است که بهطور مشخص در گسترش خون (blood film) ایجاد بازوفیلی منقوط (basophilic stippling) میکند.
سوال ۱۲۸
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک نوتروفیل (neutrophil) است که بیشترین گلبول سفید خون محیطی (white cells in the peripheral blood) در دوران بزرگسالی محسوب میشود؛ هرچند در دوران کودکی فراوانی کمتری دارد. نوتروفیلها فاگوسیتوز فعال دارند (actively phagocytic) و بهویژه در عفونتهای باکتریایی (bacterial infection) اهمیت زیادی ایفا میکنند.
سوال ۱۲۹
این سلول چیست؟
پاسخ:
این یک لنفوسیت کوچک نرمال (normal small lymphocyte) است. هسته این سلولها کمی از گلبولهای قرمز نرمال کوچکتر است و میتوان از آن برای برآورد اندازه گلبولهای قرمز استفاده کرد، هرچند این کار فقط بهصورت تقریبی امکانپذیر است. لنفوسیت کوچک دارای نسبت بالای هسته به سیتوپلاسم (high nuclear cytoplasmic ratio) است و تنها حلقه باریکی از سیتوپلاسم بدون گرانول (agranular cytoplasm) در آن دیده میشود.
سوال 130
این سلول چیست؟
پاسخ:
این سلول یک مونوسیت (monocyte) است. مونوسیت بزرگترین گلبول سفید موجود در خون محیطی (peripheral blood) است و نمای بسیار مشخصهای دارد؛ شامل سیتوپلاسم غنی و بدون گرانول (abundant agranular cytoplasm) و یک هسته بزرگ که اغلب کلیهایشکل (kidney-shaped) است. سیتوپلاسم این سلول معمولاً حاوی چندین واکوئل (vacuoles) است.
