انقلاب در آزمایشگاه: ۶ استراتژی کاربردی برای پیادهسازی پاتولوژی دیجیتال
در سالهای اخیر، پاتولوژی دیجیتال بهسرعت جای خود را در آزمایشگاههای پیشرفته دنیا باز کرده و به یکی از مهمترین ابزارها برای افزایش دقت، سرعت و بهرهوری تبدیل شده است. آزمایشگاهها دیگر تنها به دنبال همگام شدن با فناوری نیستند؛ بلکه تلاش میکنند با بهرهگیری از راهکارهای دیجیتال، کیفیت خدمات تشخیصی را ارتقا دهند. به این ترتیب پاسخگویی سریعتری به نیازهای بیماران داشته باشند. به همین دلیل، شناخت مسیر درست برای ورود به این تحول، اهمیت زیادی پیدا کرده است.
در ادامه این مقاله، به سراغ شش راهکار کلیدی و کاربردی میرویم که میتوانند مسیر پیادهسازی پاتولوژی دیجیتال را برای آزمایشگاهها هموارتر کنند. این نکات، حاصل تجربه مدیران IMP Diagnostics است و میتواند دیدی روشن از چالشها، الزامات و بهترین رویکردها برای دیجیتالی شدن ارائه دهد. اگر به دنبال مدرنسازی آزمایشگاه خود و همگام شدن با آینده تشخیص پزشکی هستید، در ادامه با ما همراه باشید.
پاتولوژی دیجیتال چیست و چرا اهمیت دارد؟
پاتولوژی دیجیتال یعنی تبدیل لامهای بافتی سنتی به تصاویر دیجیتال باکیفیت که میتوان آنها را روی کامپیوتر، تبلت یا حتی بهصورت از راه دور مشاهده و تحلیل کرد. به جای کار با میکروسکوپ بهصورت مستقیم، پاتولوژیستها میتوانند نمونهها را سریعتر بررسی کنند، با همکاران مشورت کنند و نظرات دوم را به راحتی دریافت کنند.
این فناوری مزایای زیادی دارد:
دسترسی سریع و آسان به نمونهها بدون نیاز به جابجایی فیزیکی لامها،
استفاده از ابزارهای نرمافزاری و محاسباتی برای تحلیل دقیقتر، مانند شمارش سلولها یا ارزیابی ایمنوهیستوشیمی،
بهرهگیری از هوش مصنوعی برای کشف بینشهای تشخیصی جدید و بهبود دقت تشخیص.
با اجرای پاتولوژی دیجیتال، آزمایشگاهها میتوانند کارایی، دقت و سرعت تشخیص را افزایش دهند و خود را برای تحولات آینده در تشخیص پزشکی آماده کنند.
IMP Diagnostics؛ نمونهای موفق از اجرای پاتولوژی دیجیتال
آزمایشگاه مرجع IMP Diagnostics در پرتغال، نمونهای قابلتوجه در این حوزه است. این آزمایشگاه پرترافیک، تقریباً از یک دهه پیش برنامهریزی برای استقرار پاتولوژی دیجیتال را آغاز کرد و سرانجام در سال ۲۰۲۰ آن را بهطور عملی اجرا کرد. اکنون IMP به یک آزمایشگاه کاملاً دیجیتال تبدیل شده است و مدیران عامل آن، دکتر ایزابل ماسدو پینتو[1] و ژوائو سوسا پیمنتل[2]، شش توصیه مهم و کاربردی برای آزمایشگاههایی که قصد ورود به دنیای دیجیتال را دارند، ارائه میکنند.
1. تشکیل و توانمندسازی یک تیم پروژه چندرشتهای
برای دستیابی به موفقیت بلندمدت در پیادهسازی پاتولوژی دیجیتال، ضروری است از همان ابتدا رویکردی جامع و مشارکتی اتخاذ شود. تیم پروژه لزوماً نیازی به بزرگ بودن ندارد، اما باید متنوع و شامل تخصصهای مختلف باشد.
توصیه میشود تیم شامل افراد زیر باشد:
- رهبر کلی پروژه که مسئول هماهنگی و مدیریت کل فرآیند است.
- مسئول بالینی برای بهرهگیری از دیدگاههای پاتولوژیستها از همان مراحل اولیه.
- نماینده فناوری اطلاعات (IT) که بهعنوان نقطه تماس با تأمینکنندگان فناوری عمل کند.
- مسئول کسبوکار برای نظارت بر سرمایهگذاری مالی و جنبههای اقتصادی پروژه.
داشتن چنین تیم متنوع و هماهنگ، پایهای قوی برای موفقیت پایدار در اجرای پاتولوژی دیجیتال فراهم میکند.
2. بازدید از آزمایشگاههایی که پاتولوژی دیجیتال را اجرا کردهاند
برای موفقیت در پیادهسازی پاتولوژی دیجیتال، لازم است دیدگاههای خود را گسترش دهید و آماده یادگیری باشید. بازدید از آزمایشگاههایی که از این تکنولوژی برای مدیریت کارهای روزمره خود استفاده میکنند، میتواند بسیار ارزشمند باشد.
این بازدیدها به تیم پروژه کمک میکنند تا مسائل کلیدی و تغییرات مورد نیاز در جریان کاری را شناسایی و رفع کنند. تیم IMP همچنین دریافت که چنین بازدیدهایی، بازخوردهای حیاتی درباره انتخاب تأمینکننده فناوری ارائه میدهد و به ویژه در ارزیابی سطح پشتیبانی آنها برای اجرای این فرایند در آزمایشگاه بسیار مفید است.
این تجربهها، بینش عملی و واقعی برای آمادهسازی تیم و برنامهریزی دقیق پروژه فراهم میکنند.
3. پیگیری پیشرفتهای پاتولوژی دیجیتال
هر آزمایشگاه شرایط خاص خود را دارد که مسیر آن را به سمت پاتولوژی دیجیتال هدایت میکند. بنابراین ضروری است که تیم پروژه همواره از پیشرفتهای کلیدی فناوری مطلع باشد. از جمله توسعه سختافزار و نرمافزار، انتشار اقدامات قانونی و مقرراتی، و ارائه شواهد بالینی معتبر. این اطلاعات به شناسایی زمان مناسب برای ورود آزمایشگاه به دنیای دیجیتال کمک میکند.
تیم IMP تصمیم گرفت به مرحله اجرای پاتولوژی دیجیتال وارد شود. این تصمیم بر پایه شواهد بالینی و فناوری روز گرفته شد: یک مقاله داوریشده، عملکرد یک الگوریتم هوش مصنوعی بالینی را نشان میداد؛ نرمافزار مورد استفاده در مقاله از سوی مراجع قانونی تأیید شده بود؛ و یک اسکنر پیشرفته با توان بالا و اولین در نوع خود راهاندازی شده بود.
پیگیری مستمر این پیشرفتها به آزمایشگاهها اطمینان میدهد که ورود به این فرایند دیجیتال، به موقع و مبتنی بر شواهد علمی و فناوری روز انجام شود.
4. اجرای محدود و گامبهگام در آغاز کار
اگرچه ممکن است یک انتقال همزمان و سراسری در کل آزمایشگاه بهنظر کارآمد برسد، اما تجربه IMP نشان میدهد که شروع با یک پیادهسازی محدود بسیار مؤثرتر است. این روش به تیم امکان میدهد یک دوره آزمایشی و یادگیری داشته باشد و فرآیندها را به مرور اصلاح کند.
ساختار سازمانی IMP بهطور طبیعی این رویکرد را تسهیل کرد. آنها اجرای اولیه را به یک پروژه آزمایشی در بخش تحقیق و توسعه (R&D) و واحدهای تخصصی مربوطه محدود کردند. هر آزمایشگاه میتواند و باید دامنهای کوچک و مشخص برای استقرار اولیه تعیین کند تا تجربهای کنترلشده و موفق داشته باشد.
5. بهینهسازی مراحل پیشتحلیلی
تجربه پیادهسازی مرحلهای IMP نشان داد که مراحل پیشتحلیلی برای دستیابی به تصاویر باکیفیت در پاتولوژی دیجیتال اهمیت زیادی دارند. این آزمایشگاه اکنون یک رویکرد چهارمرحلهای را برای تضمین کیفیت تصاویر دیجیتال توصیه میکند:
برچسبگذاری صحیح لامها
برای کاهش خطاهای اسکن، باید لامها بهدرستی برچسبگذاری شوند. IMP برای جلوگیری از مشکلات مربوط به بارکدهای از دست رفته در نمونههای آرشیوی، از حک کردن QR کد روی لامها استفاده کرد.
اطمینان از قرارگیری صحیح لامل و حذف مواد اضافی
چالشهای رایج شامل ابجاد شدن حباب هوا و پخش شدن بیش از حد مونتینگ (mounting medium) خارج از لامل استکه میتواند در فرآیند خودکار اسکن اختلال ایجاد کند. IMP این مشکلات را با ادغام تجهیزات خودکار در جریان کاری هیستولوژی حل کرد تا رنگآمیزی و پوشاندن لامها قبل از پردازش دیجیتال بهصورت یکنواخت انجام شود.
تمیز و مرتب بودن لامها
برای کاهش تعداد اسکنهای ناموفق و دوبارهکاری، لامها باید کاملاً خشک شوند و بهصورت صاف در جایگاه اسکنر قرار گیرند.
انتخاب مکان مناسب برای اسکنر
برای جریان کاری بهینه، اسکنرها باید در مکانی قرار گیرند که فرآیند هیستولوژی را مختل نکند. همچنین سطح زیر اسکنر باید صاف باشد و کمترین لرزش ممکن را داشته باشد.
این چهار مرحله، پایهای محکم برای گرفتن تصاویر دیجیتال با کیفیت بالا و کاهش مشکلات در پاتولوژی دیجیتال فراهم میکنند.
6. اصلاح دستورالعملهای آموزشی متناسب با نیازهای خود
آموزش پاتولوژیستها برای بررسی نمونهها بهصورت دیجیتال یک مرحله حیاتی است. این فرآیند میتواند بهگونهای طراحی شود که یادگیری سریع و آسان را تسهیل کند.
تیم IMP دستورالعملهای Royal College of Pathologists را متناسب با نیازهای خاص آزمایشگاه خود تغییر داد و یک فرآیند دو مرحلهای آموزش و اعتبارسنجی طراحی کرد. هدف این بود که پاتولوژیستها بتوانند بهطور مؤثر و سریع با بررسی دیجیتال نمونهها آشنا شوند.
از آنجا که پاتولوژیستهای IMP در چند زیرتخصص مختلف فعالیت میکنند و هر زیرتخصص با چالشهای تشخیصی متفاوت روبهرو است، تیم آموزشی برای مرحله اعتبارسنجی اولیه از یک مجموعه آرشیوی ترکیبی شامل ۱۵ تا ۲۰ نمونه استفاده کرد. این نمونهها نمایانگر رایجترین و مهمترین چالشهای تشخیصی در هر زیرتخصص بودند.
با این روش، آموزشها هدفمند، عملی و متناسب با تجربه واقعی پاتولوژیستها طراحی شد و باعث شد که آنها با اعتماد به نفس و مهارت کافی وارد بررسی دیجیتال نمونهها شوند.
سخن پایانی
سه سال پس از آغاز اجرای پاتولوژی دیجیتال در آزمایشگاه IMP Diagnostics ، این آزمایشگاه اکنون تمام لامهای هیستولوژی خود را بهصورت دیجیتال مدیریت میکند. پاتولوژیستهای این آزمایشگاه در حال اعتبارسنجی استفاده از تصاویر کامل لامها (whole-slide images) برای تشخیص اولیه هستند و نتایج اولیه نشان میدهد که این فناوری ارزش بسیار بالایی دارد.
از جمله مزایای پاتولوژی دیجیتال که پاتولوژیستهای IMP گزارش کردهاند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
امکان بررسی نمونهها بهصورت از راه دور، بدون نیاز به حضور فیزیکی در آزمایشگاه
دریافت نظر دوم و مشاوره با همکاران
دسترسی به ابزارهای محاسباتی و نرمافزاری که انجام کارهای تکراری یا دقیق، مانند شمارش سلولها و امتیازدهی ایمنوهیستوشیمی، را سادهتر میکند
و در آینده نزدیک، استفاده از اپلیکیشنهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای کشف بینشهای تشخیصی جدید و ارائه راهکارهای نوآورانه در تشخیص بیماریها.
اگرچه هنوز در روزهای ابتدایی تحول دیجیتال در پاتولوژی هستیم، تجربه IMP الهامبخش و آموزنده است. این تجربه نشان میدهد که چگونه آزمایشگاهها میتوانند پاتولوژی دیجیتال را بهطور موفقیتآمیز پیادهسازی کنند، از مزایای فوری آن بهره ببرند و زمینه را برای آیندهای نوآورانه و امیدوارکننده آماده کنند.
واژه نامه
| João Sousa Pimentel | [2] | Isabel Macedo Pinto | [1] |
