آزمون‌های مصور تشخیصی در هماتولوژی (سری دهم)

سوال 91

این یک برش از مغز است که از کالبدگشایی یک کودک که در یک‌ماهگی فوت کرده، تهیه شده است. چه چیزی نشان داده شده است؟

پاسخ:

تغییر رنگ واضح آبی-زرد در عقده‌های قاعده‌ای (Basal Ganglia) دیده می‌شود. این ظاهر کلاسیک کرنیکتروس است که به‌علت سطح بالای بیلی‌روبین غیرمستقیم (غیرکونژوگه) در دوره‎ی نوزادی ایجاد می‌شود. این حالت اغلب به‌دلیل بیماری همولیتیک نوزاد رخ می‌دهد و باید قبل از ایجاد آسیب ثانویه‌ی مغزی با تعویض خون درمان شود.

سوال 92

این یک رادیوگرافی ستون فقرات کمری از یک مرد جوان است که از درد پشت شکایت دارد. چه چیزی نشان داده شده و علت احتمالی آن چیست؟

پاسخ:

این تصویر تفکیک واضح بین قشر و مدولا همراه با فرورفتگی صفحه‌ی انتهایی جسم مهره را نشان می‌دهد. این یافته برای بیماری سلول داسی‌شکل تیپیک است و به‌علت نکروز صفحات رشد مهره‌ها ایجاد می‌شود. بخش خارجی صفحات رشد سالم می‌ماند. در نتیجه این بدشکلی مشخص ایجاد می‌شود که در آن فرورفتگی‌ها فقط در قسمت مرکزی دیده می‌شوند. این ظاهر را شبیه دهان ماهی (fishmouth) توصیف کرده‌اند.

سوال 93

این یک اسمیر خون از بیماری ۴۶ ساله است که مشخص شد کم‌خون است. تشخیص چیست؟

پاسخ

در نمونه، تعداد زیادی سلول بلاست دیده می‌شود. بلاست‌ها پلئومورفیک هستند و برخی سلول‌های بسیار بزرگ با سیتوپلاسم آبی‌رنگ و فراوان مشاهده می‌شوند. سلول‌های دیگر کوچک‌اند و نسبت هسته به سیتوپلاسم بالایی دارند. در بیشتر سلول‌ها هسته‌های برجسته دیده می‌شود و سیتوپلاسم بی‌ویژگی است. این ظاهر با لوسمی میلوئید حاد سازگار است. رنگ‌آمیزی‌های سیتوشیمیایی بعدی، وجود مؤلفه‌ی مونوسیتی را تأیید کرد؛ یعنی لوسمی میلومونوسیتی حاد.

سوال 94

این ساعدِ یک بیمار مبتلا به لنفوم غیرهوچکینی است. چه اتفاقی افتاده است؟

پاسخ:

ناحیه‌ای از نکروز و اریتم در ناحیه‌ی حفره‌ی کوبیتال (antecubital fossa) دیده می‌شود. نشت داروی شیمی‌درمانی که به‌صورت تزریق وریدی از طریق کانولا در یکی از وریدهای ناحیه‌ی antecubital داده شده، باعث نکروز پوست و بافت‌های زیرجلدی شده است. این یک عارضه‌ بسیار جدی است و ممکن است به موربیدیته‌ی قابل‌توجه منجر شود. این تصویر اهمیت داشتن دسترسی وریدی مطمئن هنگام تجویز شیمی‌درمانی را نشان می‌دهد.

سوال 95

این بیمار چهار ماه پیش تحت پیوند مغز استخوان آلوژنیک قرار گرفته است. چه چیزی نشان داده شده و تشخیص چیست؟

پاسخ:

یک راش گسترده همراه با اریتم روی پشت و بازوها دیده می‌شود. همچنین هایپرپیگمانتاسیون و نواحی ضخیم‌شدگی پوست، به‌ویژه در سطوح فلکسور مشاهده می‌شود. این یافته‌ها به‌شدت به نفع بیماری پیوند علیه میزبان (Graft-versus-host disease / GVHD) هستند.

سوال 96

این تصاویر صورت و دست‌های زنی را نشان می‌دهد که دچار لنفادنوپاتی (تورم غدد لنفاوی) است. چه چیزی در تصویر مشاهده می‌شود و تشخیص چیست؟

پاسخ

اریتم (قرمزی) شدیدی در دست‌ها، صورت و در واقع در تمام بدن این زن دیده می‌شود. این وضعیت، اریترودرمی (Erythroderma) مرتبط با بیماری هوچکین است که یک عارضه نادر برای این اختلال محسوب می‌شود. این حالت ناشی از ارتشاح (نفوذ) سلول‌های سرطانی به پوست نیست، بلکه احتمالاً به دلیل سیتوکین‌های آزاد شده از سلول‌های هوچکین ایجاد شده است.

سوال 97

این یک کلیشه رادیوگرافی (X-ray) از استخوان فمور (ران) مردی ۶۷ ساله است که از درد در قسمت پایینی پا شکایت دارد. چه چیزی نمایش داده شده و تشخیص احتمالی چیست؟

پاسخ

رادیوگرافی نشان‌دهنده ضایعات لیتیک (تخریبی) متعدد است که به‌ویژه در یک‌سوم پایینی فمور مشهود هستند. این یافته‌ها مطرح‌کننده میلوما (Myeloma) می‌باشند. تشخیص میلوما را می‌توان با یافتن پاراپروتئین بدخیم در سرم یا ادرار، به همراه پلاسموسیتوز مطلق (افزایش سلول‌های پلاسما) در مغز استخوان تایید کرد.

سوال 98

این چیست و برای چه استفاده می‌شود؟

پاسخ

این یک کیسه خون کامل است که گروه خونی O و Rh منفی دارد. خون O Rh منفی به‌طور سنتی به‌عنوان خون اهداکننده‌ی همگانی شناخته می‌شود. این خون برای موارد اورژانسی مناسب است، چون می‌توان آن را بدون انجام کراس‌مچ (uncrossmatched) استفاده کرد، زمانی که فرصت کافی برای انتظار جهت رسیدن خون سازگارِ هم‌گروه با ABO و Rh مناسب وجود ندارد.

اما این روش بدون مشکل هم نیست. وجود anti-A یا anti-B با تیتر بالا در اهداکنندگان گروه O می‌تواند با واکنش‌های شدید همولیتیک و حتی مرگ همراه باشد. بنابراین مهم است که قبل از استفاده از این واحدها به این شکل، آن‌ها بررسی شوند تا مطمئن شویم همولیزین خطرناک در آن‌ها وجود ندارد.

سوال 99

در این تصویر چه چیزی نشان داده شده و تشخیص چیست؟

پاسخ

این تصویر یک راش (ضایعه پوستی) را در سمت چپ قفسه سینه نشان می‌دهد. به نظر می‌رسد این ضایعات وزیکولی (تاول‌های کوچک) باشند، هرچند برخی از آن‌ها هموراژیک (خون‌ریزی‌دهنده) شده‌اند. این ضایعات به یک درماتوم (احتمالاً T8) محدود شده‌اند. تشخیص، هرپس زوستر (Herpes Zoster) یا همان زونا است. در اکثر بیماران، این یک وضعیت دردناک اما خودمحدودشونده است. با این حال، در بیماران دارای نقص سیستم ایمنی (مانند مبتلایان به لوسمی حاد یا لنفوم)، عفونت زونا می‌تواند به صورت منتشر (Disseminated) درآمده و به همین دلیل نیاز به درمان زودهنگام دارد. تشخیص را می‌توان به سرعت از طریق میکروسکوپ الکترونی روی مایع وزیکول تأیید کرد و درمان را با آسیکلوویر (به تنهایی یا همراه با ایمونوگلوبولین اختصاصی علیه ویروس) آغاز نمود.

سوال 100

این یک برش از غده لنفاوی (گره لنفاوی) بیماری است که دچار لنفادنوپاتی ژنرالیزه (تورم گسترده غدد لنفاوی) شده است. چه چیزی نشان داده شده است؟

پاسخ

این تصویر یک کیست تیپیک توکسوپلاسما را نشان می‌دهد. عفونت توکسوپلاسما ممکن است با لنفادنوپاتی همراه باشد؛ در ارزیابی هر بیماری که دچار لنفادنوپاتی با علت ناشناخته (Unexplained) است، بسیار مهم است که سرولوژی توکسوپلاسما مورد بررسی قرار گیرد.