تفاوت ADHD در زنان و مردان؛ علائم و ویژگی‌های متفاوت چیست؟
اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) یک اختلال عصبی‌رشدی است که می‌تواند بر تمرکز، کنترل تکانه‌ها و میزان فعالیت فرد تأثیر بگذارد. این اختلال هم در زنان و هم در مردان دیده می‌شود، اما ممکن است علائم آن در هر دو گروه به شکل‌های متفاوتی بروز کند.
پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ADHD در مردان بیشتر تشخیص داده می‌شود. این تفاوت لزوماً به معنای شیوع واقعی بیشتر این اختلال در مردان نیست. تفاوت در نحوه بروز علائم، سوگیری در ارجاع برای ارزیابی و تشخیص اشتباه یا دیرهنگام می‌توانند در این مسئله نقش داشته باشند. بنابراین شناخت تفاوت ADHD در زنان و مردان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا علائم این اختلال همیشه به شکل بیش‌فعالی آشکار نیستند. در برخی افراد، بی‌توجهی و مشکلات تمرکز برجسته‌ترند و همین موضوع ممکن است تشخیص را به تأخیر بیندازد. در این مقاله، تفاوت ADHD در زنان و مردان را از نظر علائم، نحوه بروز اختلال، فرایند تشخیص و روش‌های درمانی را بررسی خواهیم کرد.
تفاوت یا شباهت علائم ADHD در زنان و مردان چیست؟
علائم اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) ممکن است در زنان و مردان به شکل‌های متفاوتی بروز کنند؛ بااین‌حال، بسیاری از این علائم در هر دو گروه مشترک هستند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که تفاوت در نحوه بروز علائم می‌تواند بر فرایند شناسایی و تشخیص این اختلال تأثیر بگذارد.
یک مطالعه در سال ۲۰۱۹، تفاوت‌های جنسیتی در شاخص‌های ذهنی و عینی ADHD را در کودکانی بررسی کرد که برای ارزیابی به مراکز درمانی ارجاع شده بودند. نتایج نشان داد که روش‌های مختلف ارزیابی می‌توانند جنبه‌های متفاوتی از علائم این اختلال را در دختران و پسران آشکار کنند. بر اساس گزارش والدین و معلمان، دختران مشکلات بیشتری در زمینه بی‌توجهی داشتند؛ درحالی‌که ارزیابی‌های عینی نشان می‌دادند مشکلات تکانشگری در پسران شدیدتر است.
پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهند افرادی که علائم برون‌ریز و آشکارتری دارند، بیشتر در معرض تشخیص ADHD و دریافت درمان قرار می‌گیرند. این موضوع درباره زنان نیز صدق می‌کند. علائم برون‌ریز به رفتارهایی گفته می‌شود که اطرافیان به‌راحتی متوجه آن‌ها می‌شوند؛ از جمله بیش‌فعالی و تکانشگری. در مقابل، علائم بی‌توجهی ممکن است کمتر به چشم بیایند و به همین دلیل، شناسایی و تشخیص ADHD را به تأخیر بیندازند.
پژوهشی در سال ۲۰۲۰ نیز تفاوت‌هایی را در الگوی بروز علائم ADHD در زنان و مردان گزارش کرد. بر اساس نتایج این پژوهش، زنان مبتلا به ADHD بیشتر علائم بی‌توجهی را نشان می‌دهند؛ درحالی‌که در مردان، علائم ترکیبی شایع‌تر است و میزان تکانشگری و بیش‌فعالی بالاتری مشاهده می‌شود.
در مجموع، تفاوت ADHD در زنان و مردان تنها به نوع و شدت علائم محدود نمی‌شود؛ بلکه چگونگی بروز و شناسایی این علائم نیز می‌تواند بر احتمال تشخیص اختلال و دسترسی به درمان مناسب تأثیر بگذارد.
شیوع ADHD در زنان و مردان؛ چرا تشخیص این اختلال متفاوت است؟
بر اساس آمارهای ایالات متحده، حدود ۷ میلیون کودک ۳ تا ۱۷ ساله مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) تشخیص داده شده‌اند. تشخیص این اختلال ممکن است از سنین پایین، حدود ۳ تا ۷ سالگی، انجام شود. بااین‌حال، ADHD در بسیاری از افراد تا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند.
آمارها نشان می‌دهند که ADHD در مردان حدود سه برابر بیشتر از زنان تشخیص داده می‌شود. همچنین، الگوی شیوع زیرگروه‌های مختلف این اختلال در زنان و مردان متفاوت است.
مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸ نشان داد که نسبت مردان به زنان در میان افراد مبتلا به ADHD در نمونه‌های بالینی بیشتر است؛ اما این تفاوت در نمونه‌های جمعیتی مشاهده نمی‌شود. این یافته احتمال وجود سوگیری جنسیتی در فرایند تشخیص را مطرح می‌کند. به بیان دیگر، تفاوت در میزان تشخیص ADHD در زنان و مردان ممکن است تا حدی ناشی از تفاوت در شیوه ارزیابی و شناسایی علائم باشد، نه صرفاً تفاوت در میزان شیوع واقعی این اختلال.
این تفاوت‌ها باعث شده است پژوهشگران به بررسی الگوهای جنسیتی ADHD و عوامل احتمالی مؤثر بر آن توجه بیشتری نشان دهند.
بااین‌حال، تفاوت ADHD در زنان و مردان هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است. یکی از دلایل این مسئله آن است که بسیاری از پژوهش‌های پیشین برای ارزیابی علائم، عمدتاً به روش‌های ذهنی متکی بوده‌اند؛ روش‌هایی که ممکن است تحت تأثیر سوگیری قرار بگیرند. علاوه بر این، در بسیاری از این مطالعات، تعداد دختران شرکت‌کننده محدود بوده است؛ موضوعی که می‌تواند بررسی دقیق تفاوت‌های جنسیتی در این اختلال را دشوارتر کند.
چرا ADHD در زنان دیرتر تشخیص داده می‌شود؟
یکی از دلایل تفاوت ADHD در زنان و مردان، تفاوت در نحوه بروز و آشکار بودن علائم است.
مردان بیشتر علائم آشکار بیش‌فعالی را نشان می‌دهند. این رفتارها ممکن است برای اطرافیان مختل‌کننده باشند و باعث شوند ADHD در سنین پایین‌تری تشخیص داده شود.
در مقابل، زنان ممکن است بیشتر علائم بی‌توجهی داشته باشند که شناسایی آن‌ها دشوارتر است. در نتیجه، تشخیص ADHD در زنان ممکن است به تأخیر بیفتد.
شواهد نشان می‌دهند که تفاوت در نحوه بروز علائم می‌تواند بخشی از اختلاف در میزان تشخیص ADHD را توضیح دهد و بر ارجاع افراد برای ارزیابی تخصصی تأثیر بگذارد.
بر اساس گزارشی در سال ۲۰۲۰، زنان مبتلا به ADHD ممکن است الگوهای متفاوتی از علائم و اختلالات هم‌زمان داشته باشند. این تفاوت‌ها می‌توانند شناسایی اختلال را دشوارتر کنند.
علائم بی‌توجهی در برخی زنان ممکن است در محیط‌های آموزشی ساختارمند، مانند دانشگاه، آشکارتر شوند. همچنین، برخی زنان با استفاده از راهبردهای مقابله‌ای، مشکلات خود را جبران می‌کنند و باعث می‌شوند علائم کمتر به چشم بیایند.
مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸ نشان داد که ADHD در زنان ممکن است با تشخیص اضطراب یا افسردگی همراه باشد. در چنین شرایطی، علائم ADHD ممکن است در ابتدا به مشکلات دیگری نسبت داده شوند.
همچنین، متخصصان ممکن است علائم ADHD را با اختلالات شخصیت یا اختلالات درون‌ریز اشتباه بگیرند. این مسئله می‌تواند تشخیص اختلال و شروع درمان مناسب را به تأخیر بیندازد.
بنابراین، برای درک بهتر تفاوت ADHD در زنان و مردان، باید علاوه بر آمار شیوع، به نحوه بروز علائم و محدودیت‌های روش‌های تشخیصی نیز توجه کرد.
اختلالات هم‌زمان با ADHD در زنان و مردان
زنان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) ممکن است در زندگی روزمره محدودیت‌ها و مشکلات بیشتری نسبت به مردان تجربه کنند. در یک مطالعه در سال ۲۰۱۶، زنان مبتلا به ADHD علائم شدیدتری از بی‌توجهی را نسبت به مردان گزارش کردند.
تفاوت ADHD در زنان و مردان در الگوی اختلالات هم‌زمان نیز دیده می‌شود. اختلالات هم‌زمان به مشکلاتی گفته می‌شود که علاوه بر ADHD وجود دارند.
مردان مبتلا به ADHD بیشتر در معرض اختلالات برون‌ریز قرار دارند. این اختلالات در رفتارهای قابل مشاهده و تعامل فرد با محیط بروز می‌کنند و شامل موارد زیر هستند:
– سوءمصرف مواد
– اختلالات سلوک
– اختلال شخصیت ضداجتماعی
در مقابل، زنان مبتلا به ADHD بیشتر با اختلالات درون‌ریز مواجه می‌شوند. این اختلالات معمولاً با مشکلات عاطفی و روانی همراه‌اند و کمتر در رفتارهای بیرونی آشکار می‌شوند. از جمله این اختلالات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
– اضطراب
– افسردگی
– اختلالات علائم جسمانی
– پرخوری عصبی (بولیمیا)
این تفاوت‌ها می‌توانند بر شناسایی و تشخیص ADHD تأثیر بگذارند. برای مثال، در برخی زنان، علائم اضطراب یا افسردگی ممکن است بیشتر از علائم ADHD مورد توجه قرار گیرند و در نتیجه، تشخیص این اختلال دشوارتر شود.
ADHD در زنان و مردان چگونه تشخیص داده می‌شود؟
برای تشخیص ADHD، آزمایش واحدی وجود ندارد. پزشک پس از ارزیابی دقیق علائم و بررسی اطلاعات مربوط به فرد، تشخیص را مطرح می‌کند. این ارزیابی معمولاً شامل جمع‌آوری اطلاعات از افرادی است که با کودک در ارتباط هستند؛ مانند والدین، مراقبان و معلمان.
بر اساس معیارهای تشخیصی ذکرشده در منبع، کودک یا نوجوان باید دست‌کم شش علامت بی‌توجهی یا شش علامت بیش‌فعالی و تکانشگری داشته باشد. این علائم باید حداقل به مدت شش ماه به‌طور مداوم وجود داشته باشند. همچنین، علائم باید در دست‌کم دو محیط مختلف، مانند خانه و مدرسه، مشاهده شوند. چند مورد از علائم نیز باید پیش از ۱۲ سالگی بروز کرده باشند.
یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ نشان داد که دختران ممکن است برای رسیدن به معیارهای تشخیص ADHD، به مشکلات عاطفی یا رفتاری بیشتری نیاز داشته باشند. این مطالعه همچنین نشان داد که والدین ممکن است شدت بیش‌فعالی و تکانشگری را در دختران کمتر از میزان واقعی و در پسران بیشتر از حد واقعی ارزیابی کنند.
مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸ نیز نشان داد که علائم ADHD در دختران ممکن است در اوایل نوجوانی افزایش یابد؛ درحالی‌که پسران ممکن است از دوران کودکی علائم شدیدتری داشته باشند.
این تفاوت در زمان بروز و شدت علائم می‌تواند باعث شود برخی دختران دیرتر شناسایی شوند یا معیارهای سنی تشخیص را برآورده نکنند. بنابراین، شناخت تفاوت ADHD در زنان و مردان برای تشخیص دقیق‌تر اهمیت دارد. توجه به علائم بی‌توجهی و تغییرات رفتاری در دوران نوجوانی می‌تواند به شناسایی بهتر این اختلال کمک کند.
روش‌های درمان ADHD در زنان و مردان
روش درمان ADHD به سن فرد، شدت علائم و شرایط او بستگی دارد. درمان معمولاً شامل مداخلات رفتاری، آموزش والدین و در صورت نیاز، دارودرمانی است.
برای کودکان مبتلا به ADHD که کمتر از شش سال دارند، معمولاً ترکیبی از درمان‌های رفتاری و آموزش والدین توصیه می‌شود. برای کودکان بزرگ‌تر، پزشک ممکن است دارو را نیز به برنامه درمانی اضافه کند.
داروهای مورد استفاده برای درمان ADHD
متخصصان معمولاً از دو گروه دارویی برای درمان ADHD استفاده می‌کنند:
۱. داروهای محرک
داروهای محرک از درمان‌های اصلی ADHD هستند. آمفتامین‌ها و متیل‌فنیدات از جمله داروهای این گروه به شمار می‌روند.
۲. داروهای غیرمحرک
این داروها ممکن است برای افرادی تجویز شوند که داروهای محرک را تحمل نمی‌کنند یا شرایطی مانند اضطراب دارند. برخی داروهای ضدافسردگی و آگونیست‌های آلفا در این گروه قرار می‌گیرند.
انتخاب دارو باید بر اساس ارزیابی پزشک و شرایط فرد انجام شود. هیچ دارویی نباید بدون مشورت با متخصص شروع یا قطع شود.
آیا درمان ADHD در زنان و مردان متفاوت است؟
توصیه‌های درمانی ADHD عمدتاً بر اساس سن و شرایط فرد تعیین می‌شوند و به‌طور کلی، تفاوت مستقیمی بر اساس جنسیت ندارند.
بااین‌حال، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که برای زنان مبتلا به ADHD داروهای کمتری نسبت به مردان تجویز می‌شود. همچنین، احتمال تجویز دارو برای زنان ممکن است زمانی بیشتر شود که علائم برون‌ریز و آشکارتری داشته باشند.
این تفاوت در تجویز دارو می‌تواند با تفاوت در نحوه بروز علائم و شناسایی آن‌ها مرتبط باشد.
آیا داروهای ADHD در زنان و مردان به یک اندازه مؤثرند؟
مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۵، تأثیر متیل‌فنیدات را در دختران و پسران مبتلا به ADHD بررسی کرد.
بر اساس گزارش والدین و پزشکان، شدت علائم دختران پس از دریافت این دارو بیشتر کاهش یافته بود. در مقابل، معلمان فقط بهبود علائم پسران را گزارش کردند.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که اثربخشی متیل‌فنیدات ممکن است در محیط‌های مختلف متفاوت باشد. البته احتمال دارد سوگیری جنسیتی نیز بر ارزیابی نتایج تأثیر گذاشته باشد.
تأثیر تغییرات هورمونی بر درمان ADHD
تغییرات هورمونی نیز ممکن است بر اثر داروهای محرک ADHD تأثیر بگذارند.
سطح هورمون‌های پروژسترون و استروژن در طول چرخه قاعدگی تغییر می‌کند. این نوسانات ممکن است باعث شوند اثر داروهای محرک در مراحل مختلف چرخه یکسان نباشد.
بااین‌حال، برای درک بهتر تأثیر هورمون‌ها و تفاوت ADHD در زنان و مردان، به پژوهش‌های بیشتری درباره اثربخشی درمان‌ها نیاز است.
جمع‌بندی: چرا شناخت تفاوت ADHD در زنان و مردان اهمیت دارد؟
اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) هم در زنان و هم در مردان دیده می‌شود، اما میزان تشخیص آن در مردان بیشتر است. این تفاوت ممکن است به عوامل مختلفی مربوط باشد؛ از جمله نحوه بروز علائم، سوگیری در ارجاع برای ارزیابی، تفاوت در اختلالات هم‌زمان و تأثیر احتمالی تغییرات هورمونی.
زنان مبتلا به ADHD ممکن است بیشتر علائم بی‌توجهی، اضطراب و افسردگی را تجربه کنند. در مقابل، مردان ممکن است علائم آشکارتری مانند بیش‌فعالی و تکانشگری داشته باشند. همین تفاوت‌ها می‌توانند باعث شوند ADHD در زنان دیرتر تشخیص داده شود یا با اختلالات دیگری اشتباه گرفته شود.
شناخت بهتر تفاوت ADHD در زنان و مردان به والدین، معلمان و متخصصان کمک می‌کند تا علائم را دقیق‌تر شناسایی کنند. تشخیص به‌موقع نیز می‌تواند زمینه دریافت درمان مناسب و مدیریت بهتر مشکلات ناشی از این اختلال را فراهم کند.
سؤالات متداول درباره تفاوت ADHD در زنان و مردان
۱. آیا ADHD در مردان شایع‌تر از زنان است؟
ADHD در مردان بیشتر از زنان تشخیص داده می‌شود. بااین‌حال، این تفاوت ممکن است تا حدی به تفاوت در نحوه بروز علائم، سوگیری در فرایند تشخیص و شناسایی دیرهنگام اختلال در زنان مربوط باشد.
۲. علائم ADHD در زنان چه تفاوتی با مردان دارد؟
زنان مبتلا به ADHD ممکن است بیشتر با بی‌توجهی و مشکلات تمرکز مواجه شوند. در مقابل، مردان بیشتر علائم آشکار بیش‌فعالی و تکانشگری را نشان می‌دهند. البته این الگوها در همه افراد یکسان نیستند.
۳. چرا ADHD در زنان دیرتر تشخیص داده می‌شود؟
علائم ADHD در زنان ممکن است کمتر آشکار باشند یا با اضطراب و افسردگی اشتباه گرفته شوند. همچنین، برخی زنان با استفاده از راهبردهای مقابله‌ای، مشکلات خود را پنهان یا جبران می‌کنند. این عوامل می‌توانند تشخیص را به تأخیر بیندازند.
4. آیا تغییرات هورمونی بر علائم ADHD در زنان تأثیر می‌گذارند؟
تغییرات هورمون‌های استروژن و پروژسترون در طول چرخه قاعدگی ممکن است بر علائم ADHD یا پاسخ به داروهای محرک تأثیر بگذارند. بااین‌حال، برای درک دقیق این ارتباط، شواهد پژوهشی بیشتری لازم است.
