آزمون‌های مصور تشخیصی در هماتولوژی (سری دوم)

سؤال 11

در شکل 11 چه چیزی نشان داده شده است؟

پاسخ 

تصویر 11 نواحی منظم از پورپورا (Purpura) که به‌صورت نزدیک به هم خوشه‌بندی شده‌اند را نشان می‌دهد. ضایعات به بخش قدامی بدن محدود شده‌اند. این الگو برای پورپورای خودایجادشده (Self‑induced purpura) تیپیک است که اغلب با تکنیک حجامت / بادکش‌ ایجاد می‌شود. یک ویژگی شاخص این است که پورپوراها در نواحی منظمی که در دسترس آسان دست‌ها هستند به‌صورت گروهی قرار گرفته‌اند.

سؤال 12

مغز استخوان افزایش تعداد بلاست‌ها (Blasts) را نشان می‌دهد و با سودان بلک B رنگ‌آمیزی شده است. در این شکل چه چیزی نشان داده شده است؟

پاسخ 

بلاست‌ها سودان بلک B مثبت هستند که مشخصه لوسمی میلوئیدی حاد (Acute myeloid leukaemia – AML) است. سیتوشیمی (Cytochemistry) در تشخیص لوسمی (Leukaemia) تا حد زیادی توسط تکنیک‌های ایمونوفنوتایپینگ (Immunophenotyping) جایگزین شده است؛ اساس این روش‌ها بر نشان دادن یک آنتی‌ژن (Antigen) ــ معمولاً روی سطح سلول (Surface of the cell) ــ استوار است. آنتی‌ژن از طریق واکنش آن با یک آنتی‌بادی (Antibody) ــ که معمولاً مونوکلونال (Monoclonal) است ــ نشان داده می‌شود؛ این واکنش به‌وسیله فلورسانس (Fluorescence) یک برچسب متصل (Attached label)  قابل مشاهده می‌شود. این کار را می‌توان با میکروسکوپی فلورسانس متداول یا با سورتِر سلولی فعال‌شونده با فلورسانس انجام داد

سؤال 13

در این گسترش خون محیطی چه چیزی مشاهده می‌شود و چه عواملی ممکن است باعث این حالت شوند؟

پاسخ

در تصویر 13 یک گسترش خون محیطی لکواریتروبلاستیک (Leucoerythroblastic blood film) مشاهده می‌شود که هم نورموبلاست (Normoblasts) و هم پیش‌سازهای اولیه میلوئیدی (Early myeloid precursors) را نشان می‌دهد.

علل آن عبارتند از:

• درگیری یا نفوذ مغز استخوان توسط تومور (Marrow infiltration by tumour)
• میلوفیبروز (Myelofibrosis)
• یا به‌طور گهگاهی در پاسخ به عفونت حاد (Acute infection)، خونریزی شدید (Severe haemorrhage) و همولیز (Haemolysis)

مورفولوژی سلول‌های قرمز خون نسبتاً طبیعی است و بیشتر با نفوذ تومور سازگار است

سؤال 14

در شکل 14 اسمیر مغز استخوان با تعداد زیاد بلاست‌ها دیده می‌شود که با اسید فسفاتاز (Acid phosphatase) رنگ‌آمیزی شده‌اند. اهمیت این یافته چیست؟

 پاسخ 

بلاست‌ها نقاط مثبت موضعی را نشان می‌دهند که مشخصه سلول‌هایT   است. در این مورد، این نشان دهنده لوسمی لنفوبلاستیک حاد است.

این تکنیک‌ها تا حد زیادی با ایمونوتایپینگ (Immunotyping) جایگزین شده‌اند که امکان طبقه‌بندی دقیق‌تر لوسمی را بر اساس خاستگاه سلولی (Lineage) و درجه تمایز (Degree of differentiation) فراهم می‌کند

سؤال 15

در شکل 15 مغز استخوان یک مرد ۶۴ ساله نشان داده شده است. محتمل‌ترین تشخیص چیست؟

پاسخ

در گسترش مغز استخوان تعداد زیادی بلاست  (Blasts) ، تعدادی پرومیلوسیت (Promyelocytes) و دو منظره یا حالت میتوز (Mitotic figures)  دیده می‌شود.

بر اساس این مورفولوژی، تشخیص افتراقی بین موارد زیر دشوار است:

• لوسمی میلوئیدی حاد (Acute myeloid leukaemia – AML)
• لوسمی لنفوبلاستیک حاد (Acute lymphoblastic leukaemia – ALL)

بررسی‌های بیشتر شامل موارد زیر لازم است تا تشخیص نهایی انجام شود.

• ایمونوفنوتایپینگ (Immunophenotyping)
• سیتوشیمی (Cytochemistry)
• آنالیز کاریوتیپی (Karyotypic analysis)

در واقع، این مورد لوسمی میلوئیدی حاد (Acute myeloid leukaemia – AML) بود

سؤال 16

تصویر 16 گسترش مغز استخوان از یک بانوی ۳۵ ساله را نشان می دهد که با پورپورای منتشر و شمارش پلاکت 5 × 10⁹ در لیتر به یک مرکز درمانی مراجعه کرده است. محتمل‌ترین تشخیص چیست؟

پاسخ 

گسترش مغز استخوان افزایش تعداد مگاکاریوسیت‌ها را نشان می‌دهد که بیانگر تخریب زودرس پلاکت‌ها است.

این وضعیت به احتمال زیاد پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایدیوپاتیک (Idiopathic thrombocytopenic purpura – ITP) است.

تشخیص را می‌توان با بررسی افزایش مقدار ایمونوگلوبولین سطحی مرتبط با پلاکت تأیید کرد

سؤال 17

تصویر 17 گسترش مغز استخوان یک مرد با گسترش خون لکواریتروبلاستیک (Leucoerythroblastic blood film) را نشان می‌دهد. تشخیص چیست؟

پاسخ 

این تصویر نشان‌دهنده نفوذ تومور به مغز استخوان است که تجمعات مشخصی از سلول‌های ابتدایی را نشان می‌دهد که منشأ غیرخونساز (Non‑haemopoietic origin) دارند.

این سلول‌ها معمولاً به صورت توده‌ها یا خوشه‌ها (Clumps) دیده می‌شوند و به ندرت به صورت پخش منتشر در سراسر مغز استخوان مشاهده می‌شوند.

سؤال 18

شکل 18 گسترش خون محیطی مردی را نشان می‌دهد که با پان‌سیتوپنی (Pancytopenia) به یک مرکز درمانی مراجعه کرده است. در او اسپلنومگالی شدید (Marked splenomegaly) نیز مشاهده شد. محتمل‌ترین تشخیص چیست؟

پاسخ 

در این گسترش خون تعدادی لنفوسیت دیده می‌شود که دارای سیتوپلاسم فراوان هستند و برخی از آن‌ها دارای لبه موج‌دار  در سیتوپلاسم می‌باشند.

این حالت لوسمی سلول مویی (Hairy cell leukaemia) است.

این سلول‌ها فسفاتاز اسیدی مقاوم به تارتارات را نشان می‌دهند و معمولاً از رده سلول‌های B هستند.

در مغز استخوان اغلب افزایش مقدار بافت فیبروزی دیده می‌شود که ممکن است علت دشواری در آسپیراسیون مغز استخوان در این بیماران باشد

سؤال 19

در تصویر 19 چه چیزی دیده می‌شود؟

پاسخ

این بیماری لیشمانیازیس ناشی از Leishmania donovani است.

این بیماری منجر به کالا آزار (Kala‑Azar) می‌شود که با اسپلنومگالی شدید و تب مشخص می‌شود.

آنمی (Anaemia) و لوکوپنی (Leucopenia) نیز ممکن است وجود داشته باشند.

تشخیص می‌تواند با یافتن لیشمانیا (Leishmania) در نمونه‌های آسپیراسیون طحال یا آسپیراسیون مغزاستخوان انجام شود

سؤال 20

شکل 20 یک گسترش خون از مردی را نشان می‌دهد که شمارش گلبول سفید او توسط دستگاه اتوماتیک 25 × 10⁹/L گزارش شده است. تشخیص چیست؟

پاسخ

در گسترش خون تعداد زیادی ذرات کم‌رنگ دیده می‌شود که نمایی تیپیک برای کرایوگلوبولین (Cryoglobulin) هستند.

بررسی اولیه‌ی گسترش خون نشان می‌داد که تعداد گلبول‌های سفید طبیعی است،

اما وقتی نمونه گرم شد (Warmed sample)، شمارش واقعی گلبول سفید 7.6 × 10⁹/L به دست آمد.

وقتی خون سرد می‌شود و کرایوگلوبولین تشکیل می‌شود، این ذرات ممکن است توسط دستگاه به‌اشتباه به‌عنوان گلبول سفید شمارش شوند.