
دیسکینزی دیررس چیست؟ داروهای ایجادکننده، علائم و روشهای درمان
دیسکینزی دیررس (Tardive Dyskinesia) یک اختلال حرکتی است که با حرکات تکراری، غیرارادی و کنترلنشده در صورت و سایر قسمتهای بدن شناخته میشود. این عارضه معمولاً در اثر مصرف طولانیمدت برخی داروها، بهویژه داروهای ضدروانپریشی که گیرندههای دوپامین را مسدود میکنند، بروز میکند. این داروها با تأثیر بر عملکرد دوپامین در مغز ممکن است بهمرور تغییراتی در نواحی حرکتی، بهخصوص جسم مخطط (Striatum)، ایجاد کنند و زمینهساز بروز دیسکینزی دیررس شوند.
بر اساس برآوردها، حدود ۲۰ تا ۵۰ درصد افرادی که داروهای ضدروانپریشی مصرف میکنند، ممکن است به این اختلال مبتلا شوند. خطر ابتلا در زنان و افراد سالمند بیشتر است. اگرچه داروهای ضدروانپریشی نسل اول بیشترین ارتباط را با دیسکینزی دیررس دارند، برخی داروهای ضدافسردگی، آنتیکولینرژیک، داروهای مورد استفاده در درمان پارکینسون و بعضی داروهای ضدتشنج نیز ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند.
شناخت داروهای مرتبط با دیسکینزی دیررس و آگاهی از عوارض احتمالی آنها، نقش مهمی در پیشگیری و مدیریت این اختلال دارد. اما کدام داروها بیشترین احتمال ایجاد این عارضه را دارند و مصرف چه داروهایی میتواند خطر ابتلا به آن را افزایش دهد؟ در ادامه همراه ما باشید تا با داروهای مرتبط با دیسکینزی دیررس، عوامل افزایشدهنده خطر و نکات مهم درباره مصرف آنها بیشتر آشنا شوید.
دیسکینزی دیررس چیست و چرا ایجاد میشود؟

دیسکینزی دیررس (TD) یک اختلال حرکتی است که میتواند باعث بروز حرکات تکراری، غیرارادی و کنترلنشده در صورت، تنه و سایر قسمتهای بدن شود. بر اساس برآوردها، حدود ۲۰ تا ۵۰ درصد افرادی که داروهای ضدروانپریشی مصرف میکنند، ممکن است به دیسکینزی دیررس مبتلا شوند. زنان و افراد سالمند نیز بیش از سایر گروهها در معرض خطر ابتلا به این عارضه قرار دارند.
شایعترین علت بروز این اختلال، مصرف گروهی از داروها به نام مسدودکنندههای گیرنده دوپامین (Dopamine Receptor Blockers) است. این گروه شامل داروهای ضدروانپریشی و برخی دیگر از داروهای تجویزی میشود. مصرف طولانیمدت داروهای مسدودکننده گیرنده دوپامین ممکن است بهتدریج تغییراتی در بخشی از مغز به نام جسم مخطط (Striatum) ایجاد کند. این تغییرات میتوانند زمینه بروز دیسکینزی دیررس را فراهم کنند. بااینحال، باید توجه داشت که مصرف داروهای مهارکننده دوپامین لزوماً به معنای ابتلای فرد به این اختلال نیست و همه افرادی که از این داروها استفاده میکنند، دچار دیسکینزی دیررس نمیشوند.
آگاهی از داروهایی که بیشترین ارتباط را با دیسکینزی دیررس دارند، به افراد کمک میکند تا در صورت مشاهده حرکات غیرارادی یا سایر علائم مشکوک، بهموقع با پزشک مشورت کنند و درباره روشهای تشخیص و درمان این عارضه اطلاعات لازم را به دست آورند.
علائم دیسکینزی دیررس چیست؟ این اختلال چه ظاهری دارد؟

علائم دیسکینزی دیررس معمولاً به شکل حرکات تصادفی، تکراری و غیرقابلکنترل ظاهر میشوند. این حرکات بیشتر عضلات صورت را درگیر میکنند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- شکلک درآوردن یا جمع کردن غیرارادی عضلات صورت
- غنچه کردن لبها یا حرکات مکیدن و جویدن
- ملچوملوچ کردن لبها
- چرخاندن یا بیرون آوردن غیرارادی زبان
- باد کردن گونهها
- پلک زدن بیش از حد یا پرش غیرارادی پلکها
علائم دیسکینزی دیررس معمولاً در مراحل اولیه خفیف هستند. به همین دلیل، ممکن است اطرافیان پیش از خود فرد متوجه این حرکات شوند. برای مثال، ممکن است تصور کنند فرد عمداً شکلک درمیآورد یا به رفتار آنها واکنش نشان میدهد. این حرکات میتوانند به شکل بالا بردن ابروها، بیرون آوردن زبان یا جمع کردن عضلات صورت ظاهر شوند.
دیسکینزی دیررس همچنین ممکن است باعث حرکات تکراری عضلات در سایر قسمتهای بدن شود، از جمله:
- پلک زدن مکرر
- ملچوملوچ کردن لبها
- ضربه زدن مداوم انگشتان دست یا پا
- حرکات سریع و ناگهانی اندامها
- حرکات غیرارادی لگن به سمت جلو
باید توجه داشت که حرکات غیرطبیعی صورت و تیکهای ناشی از دیسکینزی دیررس کاملاً غیرارادی هستند و فرد هیچ کنترلی بر آنها ندارد. این حرکات واکنشی به محیط اطراف یا رفتار دیگران نیستند.
تأثیر دیسکینزی دیررس بر فعالیتهای روزمره
برخی علائم دیسکینزی دیررس ممکن است انجام فعالیتهای عادی روزانه را دشوار کنند. برای مثال، حرکات غیرارادی عضلات دهان و زبان میتوانند مشکلاتی در موارد زیر ایجاد کنند:
- جویدن و بلعیدن غذا
- صحبت کردن
- مسواک زدن و استفاده از نخ دندان
علاوه بر صورت، سایر قسمتهای بدن نیز ممکن است تحت تأثیر این اختلال قرار بگیرند. فرد مبتلا به دیسکینزی دیررس ممکن است علائم زیر را تجربه کند:
- چرخش غیرارادی گردن
- حرکات سریع و ناگهانی دستها و پاها
- ضربه زدن مکرر انگشتان دست یا پا
- حرکات آهسته، پیچشی و موجمانند در ناحیه تنه
- حرکت غیرارادی لگن به سمت جلو یا تاب خوردن بدن به طرفین
- راه رفتن نامتعادل یا غیرطبیعی
- احساس بیقراری و ناتوانی در ثابت نگه داشتن بدن
در موارد شدید، دیسکینزی دیررس میتواند توانایی فرد برای خوابیدن یا انجام برخی فعالیتهای روزمره را مختل کند. این اختلال همچنین ممکن است از نظر روانی و عاطفی بر فرد تأثیر بگذارد. برای مثال، خجالت کشیدن از حرکات غیرارادی بدن میتواند باعث کاهش اعتمادبهنفس و کنارهگیری از موقعیتهای اجتماعی شود.
اگر علائم دیسکینزی دیررس را تجربه میکنید، بهتر است برای بررسی وضعیت و انتخاب روش درمانی مناسب با پزشک مشورت کنید. برنامه درمانی باید علاوه بر کنترل حرکات غیرارادی، سایر تأثیرات این اختلال بر کیفیت زندگی فرد را نیز در نظر بگیرد.
داروهای ضدروانپریشی و ارتباط آنها با دیسکینزی دیررس

داروهای ضدروانپریشی (Antipsychotics) گروهی از داروها هستند که امروزه علاوه بر درمان اختلالات روانپریشی مانند اسکیزوفرنی، برای کنترل اختلال دوقطبی و افسردگی نیز استفاده میشوند. گاهی پزشکان این داروها را برای اهداف درمانی دیگری نیز تجویز میکنند. داروهای ضدروانپریشی با مسدود کردن گیرندههای دوپامین در مغز، به کاهش علائم روانپریشی کمک میکنند.
در حال حاضر، شواهد کافی برای تعیین اینکه کدامیک از داروهای ضدروانپریشی در مقایسه با سایر داروهای این گروه، خطر بیشتری برای بروز دیسکینزی دیررس دارد، وجود ندارد. بااینحال، احتمال بروز این اختلال در افرادی که از داروهای ضدروانپریشی نسل اول (تیپیک یا متداول) استفاده میکنند، در مقایسه با مصرفکنندگان داروهای نسل جدیدتر (نسل دوم)، بیشتر است.
در ادامه، با تعدادی از داروهای ضدروانپریشی نسل اول که عمدتاً برای کنترل علائم روانپریشی در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی تجویز میشوند و ارتباط آنها با دیسکینزی دیررس آشنا میشویم.
۱. کلرپرومازین
کلرپرومازین (Chlorpromazine) یک داروی ضدروانپریشی نسل اول است که برای کنترل علائم اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی نوع یک (Bipolar I Disorder) استفاده میشود. این دارو همچنین ممکن است برای درمان دورههای حاد روانپریشی تجویز شود.
مصرف کلرپرومازین، بهویژه در دورههای طولانیمدت، با بروز دیسکینزی دیررس ارتباط دارد. این دارو با وجود قرار گرفتن در گروه داروهای ضدروانپریشی با قدرت اثر پایین (Low-potency)، به دلیل قابلیت ذخیره شدن در بافت چربی بدن، بهکندی از بدن دفع میشود.
۲. فلوفنازین
فلوفنازین (Fluphenazine) از داروهای ضدروانپریشی قدیمی است که عمدتاً بهعنوان درمان نگهدارنده برای بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی تجویز میشود. این دارو ممکن است برخی اختلالات حرکتی را تشدید کند. این دارو نیز مانند سایر داروهای این گروه ممکن است خطر بروز دیسکینزی دیررس را افزایش دهد
۳. هالوپریدول
هالوپریدول (Haloperidol) یکی از داروهای رایج ضدروانپریشی نسل اول است که برای کنترل علائم مثبت اسکیزوفرنی، از جمله توهم و هذیان، استفاده میشود. از دیگر موارد مصرف این دارو میتوان به درمان سندرم تورت، بیشفعالی کودکان و برخی اختلالات رفتاری در کودکان اشاره کرد.
مانند سایر داروهای ضدروانپریشی نسل اول، مصرف طولانیمدت هالوپریدول میتواند خطر ابتلا به دیسکینزی دیررس را افزایش دهد. این عارضه ممکن است پس از چند سال مصرف دارو ظاهر شود. البته دیستونی حاد (Acute Dystonia)، یکی دیگر از عوارض حرکتی دارو، ممکن است تنها چند ساعت تا چند روز پس از مصرف آن بروز کند.
۴. لوکسپین
لوکسپین (Loxapine) یک داروی ضدروانپریشی است که عمدتاً برای درمان اسکیزوفرنی استفاده میشود. میزان فراهمی زیستی بالای این دارو در بدن (Bioavailability) ممکن است در ارتباط آن با بروز دیسکینزی دیررس نقش داشته باشد.
۵. پرفنازین
پرفنازین (Perphenazine) یکی دیگر از داروهای مورد استفاده برای درمان علائم روانپریشی مرتبط با اسکیزوفرنی است. این دارو همچنین ممکن است برای کنترل تهوع و استفراغ تجویز شود.
۶. پیموزاید
پیموزاید (Pimozide) نوعی داروی ضدروانپریشی است که عمدتاً برای درمان تیکهای عصبی تجویز میشود و معمولاً جزو گزینههای درمانی خط اول محسوب نمیشود. این دارو گاهی برای کنترل علائم سندرم تورت نیز مورد استفاده قرار میگیرد. دیسکینزی دیررس یکی از عوارض جانبی شناختهشده پیموزاید است. مانند سایر داروهای ضدروانپریشی، مصرف طولانیمدت و دوزهای بالای این دارو میتواند خطر بروز این اختلال را افزایش دهد.
۷. پروکلرپرازین
پروکلرپرازین (Prochlorperazine) یکی دیگر از داروهای ضدروانپریشی نسل اول است که عمدتاً برای درمان اسکیزوفرنی و اختلال اسکیزوافکتیو (Schizoaffective Disorder) استفاده میشود. این دارو گاهی برای کنترل تهوع و استفراغ، بهویژه عوارض ناشی از شیمیدرمانی و پرتودرمانی، نیز تجویز میشود.مانند سایر داروهای ضدروانپریشی قدیمی، پروکلرپرازین به دلیل نحوه مسدود کردن گیرندههای دوپامین، میتواند خطر ابتلا به دیسکینزی دیررس را افزایش دهد.
۸. تیوریدازین
تیوریدازین (Thioridazine) یکی دیگر از داروهای ضدروانپریشی است که عمدتاً برای درمان اسکیزوفرنی استفاده میشود. این دارو همچنین در گذشته برای درمان اختلالات افسردگی و برخی اختلالات رفتاری در کودکان و سالمندان تجویز میشد. تیوریدازین پیشتر یکی از داروهای خط اول درمان محسوب میشد، اما به دلیل عوارض جانبی متعدد، دیگر جایگاه قبلی را در درمان ندارد. دیسکینزی دیررس یکی از عوارض احتمالی آن است. علاوه بر این، شکل تجاری این دارو در سال ۲۰۰۵ به دلیل خطر بروز آریتمی قلبی (اختلال در ریتم ضربان قلب)، از بازار جهانی جمعآوری شد.
۹. تیوتیکسین
تیوتیکسین (Thiothixene) یک داروی ضدروانپریشی است که برای درمان اسکیزوفرنی استفاده میشود. با توجه به خطر بروز دیسکینزی دیررس در اثر مصرف این دارو، توصیه میشود مدت درمان با آن تا حد امکان کوتاه باشد و تنها به اندازه نیاز بیمار ادامه پیدا کند.
۱۰. تریفلوپرازین
برخلاف برخی داروهای دیگر این فهرست، تریفلوپرازینTrifluoperazine)) عمدتاً برای درمان کوتاهمدت در نظر گرفته شده است. این دارو گاهی برای کنترل اضطراب بدون علائم روانپریشی، در دورههایی حداکثر تا ۱۲ هفته، تجویز میشود و در برخی موارد نیز برای درمان اسکیزوفرنی کاربرد دارد. مصرف تریفلوپرازین برای مدتی بیش از ۱۲ هفته ممکن است خطر ابتلا به دیسکینزی دیررس را افزایش دهد.
داروهای ضدافسردگی و ارتباط آنها با دیسکینزی دیررس

همانطور که از نام این گروه مشخص است، داروهای ضدافسردگی (Antidepressants) عمدتاً برای درمان افسردگی استفاده میشوند؛ اما گاهی برای کنترل سایر اختلالات روانی، از جمله اختلالات اضطرابی نیز تجویز میشوند.
اگرچه ارتباط داروهای ضدافسردگی با دیسکینزی دیررس به اندازه داروهای ضدروانپریشی شایع نیست، اما مصرف برخی از آنها همچنان میتواند خطر بروز این اختلال را افزایش دهد. این احتمال بهویژه در افراد سالمند بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.
برخی از داروهای ضدافسردگی و داروهای مرتبط که احتمال بروز دیسکینزی دیررس در مصرفکنندگان آنها مطرح شده است، عبارتاند از:
- لیتیوم (Lithium)
- فلوکستین (Fluoxetine) با نام تجاری پروزاک (Prozac)
- سرترالین (Sertraline) با نام تجاری زولوفت (Zoloft)
- آمیتریپتیلین (Amitriptyline)
- فنلزین (Phenelzine)
- ترازودون (Trazodone)
داروهای آنتیکولینرژیک و خطر دیسکینزی دیررس
دیسکینزی دیررس یکی از عوارض جانبی احتمالی داروهای آنتیکولینرژیک (Anticholinergics) نیز محسوب میشود. این داروها با مسدود کردن عملکرد استیلکولین (Acetylcholine)، نوعی انتقالدهنده عصبی در مغز و سیستم عصبی، اثر میکنند. بیش از ۶۰۰ نوع داروی آنتیکولینرژیک وجود دارد که برای درمان طیف گستردهای از بیماریها و مشکلات جسمی تجویز میشوند.
از جمله موارد مصرف این داروها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیماریهای قلبی و عروقی
- افسردگی
- بیخوابی
- بیماری پارکینسون
- بیماریهای تنفسی مانند آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
- بیاختیاری ادرار
داروهای مورد استفاده در درمان پارکینسون

برخی از حرکات غیرارادی ناشی از دیسکینزی دیررس ممکن است در بیماران مبتلا به پارکینسون نیز مشاهده شوند. به همین دلیل، تشخیص اینکه آیا این حرکات ناشی از خود بیماری پارکینسون هستند یا در اثر مصرف داروهای آن ایجاد شدهاند، ممکن است در ابتدا دشوار باشد.
برخی از داروهای مورد استفاده برای درمان پارکینسون میتوانند خطر بروز دیسکینزی دیررس را افزایش دهند. مهمترین آنها عبارتاند از:
– مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIs): این داروها علاوه بر کاربرد در درمان افسردگی، با مهار آنزیم مونوآمین اکسیداز بر عملکرد انتقالدهندههای عصبی مونوآمینی تأثیر میگذارند. این انتقالدهندهها در نواحیای از مغز که دوپامین نیز در آنها فعالیت دارد، حضور دارند.
– لوودوپا (Levodopa یا L-DOPA): این دارو با افزایش سطح دوپامین در مغز به کنترل علائم پارکینسون کمک میکند. مصرف طولانیمدت و دوزهای بالای لوودوپا با افزایش احتمال بروز اختلالات حرکتی، از جمله دیسکینزی، ارتباط دارد.
– داروهای آنتیکولینرژیک مورد استفاده در پارکینسون: از جمله این داروها میتوان به اورفنادرین (Orphenadrine) و تریهگزیفنیدیل (Trihexyphenidyl) اشاره کرد که بر عملکرد سیستم عصبی و کنترل حرکات عضلانی تأثیر میگذارند.
داروهای ضدتشنج و ارتباط آنها با دیسکینزی دیررس
داروهای ضدتشنج (Anticonvulsants) که معمولاً برای درمان صرع تجویز میشوند، میتوانند بر پیامرسانی دوپامین در مغز نیز تأثیر بگذارند. اگرچه بروز دیسکینزی دیررس در اثر مصرف این داروها نادر است، برخی از انواع آنها ممکن است خطر ابتلا به این اختلال را افزایش دهند.
داروهای ضدتشنجی که احتمال ارتباط آنها با دیسکینزی دیررس بیشتر مطرح شده است، عبارتاند از:
- کاربامازپین (Carbamazepine) با نام تجاری تگرتول (Tegretol)
- لاموتریژین (Lamotrigine) با نام تجاری لامیکتال (Lamictal)
- فنیتوئین (Phenytoin)
آیا دیسکینزی دیررس بهبود مییابد و یا از بین میرود؟
دیسکینزی دیررس در برخی افراد ممکن است بهبود پیدا کند یا حتی بهطور کامل برطرف شود؛ اما روند بیماری در همه افراد یکسان نیست. شدت این اختلال میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و در برخی موارد با گذشت زمان تشدید شود. تشخیص زودهنگام دیسکینزی دیررس این فرصت را فراهم میکند که پزشک در صورت امکان، داروی عامل ایجادکننده عارضه را قطع یا با داروی دیگری جایگزین کند. این اقدام ممکن است به کاهش علائم یا حتی برطرف شدن آنها کمک کند.
برخی افراد پس از تغییر داروی مصرفی بهطور کامل بهبود پیدا میکنند، درحالیکه در برخی دیگر فقط بخشی از علائم کاهش مییابد. در مواردی نیز علائم ممکن است دائمی شوند؛ بااینحال، روشهای درمانی مختلفی برای کنترل و مدیریت آنها وجود دارد.
در یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۱۴ مشخص شد که تنها حدود ۱۳ درصد از افراد مبتلا به دیسکینزی دیررس، پس از قطع داروی عامل ایجادکننده علائم، بهبود پیدا کردند. جالب توجه است که این افراد نیز تقریباً دو سال پس از قطع دارو، نخستین نشانههای بهبودی را تجربه کردند. البته برای دستیابی به نتایج قطعیتر، انجام پژوهشهای بیشتری ضروری است.
اگر تصور میکنید به دیسکینزی دیررس مبتلا شدهاید، در اسرع وقت موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید. پزشک ممکن است قطع تدریجی یا جایگزینی داروی عامل را پیشنهاد کند. بااینحال، قطع ناگهانی برخی داروها میتواند خطرناک باشد؛ بنابراین تا پیش از مشورت با پزشک، هیچ تغییری در برنامه درمانی خود ایجاد نکنید.
بهترین روش درمان دیسکینزی دیررس چیست؟

روش درمان دیسکینزی دیررس به عوامل مختلفی از جمله شدت علائم، علت احتمالی بروز اختلال و وضعیت سلامت عمومی فرد بستگی دارد.
اگر تغییر داروی مصرفی از نظر پزشکی امکانپذیر و ایمن باشد، پزشک ممکن است کاهش دوز دارو یا جایگزین کردن آن با داروی دیگری را پیشنهاد کند. در برخی افراد، همین تغییرات میتوانند به برطرف شدن مشکل کمک کنند. البته تمام این اقدامات باید با نظارت پزشک انجام شوند.
گاهی ممکن است علائم پیش از بهبودی، برای مدتی تشدید شوند. همچنین بسته به بیماری زمینهای فرد، امکان تغییر داروی اصلی وجود ندارد.
در حال حاضر، دو داروی خوراکی برای درمان دیسکینزی دیررس تأیید شدهاند:
۱. دوتتربنازین (Deutetrabenazine) با نام تجاری Austedo
دوتتربنازین یک داروی خوراکی است که معمولاً یک یا دو بار در روز مصرف میشود. نتایج کارآزماییهای بالینی تصادفیسازیشده و دوسوکور نشان دادهاند که این دارو میتواند بهطور قابلتوجهی علائم دیسکینزی دیررس را کاهش دهد.
۲. والبنازین (Valbenazine) با نام تجاری Ingrezza
والبنازین به شکل کپسول خوراکی و معمولاً یک بار در روز مصرف میشود. نتایج مطالعات بالینی تصادفیسازیشده و دوسوکور نشان دادهاند که این دارو میتواند علائم دیسکینزی دیررس را در افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، اختلال اسکیزوافکتیو یا اختلالات خلقی به میزان قابلتوجهی بهبود دهد.
این دارو در مطالعات بالینی بهطور کلی تحملپذیری مناسبی داشته و باعث تشدید علائم روانپزشکی نشده است.
سایر روشهای درمان دیسکینزی دیررس
بر اساس اطلاعات بنیاد تحقیقات پزشکی دیستونی (Dystonia Medical Research Foundation)، علاوه بر دو داروی تأییدشده، روشها و داروهای دیگری نیز ممکن است برای کنترل علائم دیسکینزی دیررس مورد استفاده قرار گیرند، از جمله:
- آمانتادین (Amantadine)
- کلونازپام (Clonazepam)
- پروپرانولول (Propranolol)
- تترابنازین (Tetrabenazine)
- جینکو بیلوبا (Ginkgo biloba)
- تحریک عمقی مغز (Deep Brain Stimulation)
- تزریق سم بوتولینوم یا بوتاکس (Botulinum Toxin)
انتخاب روش درمان باید متناسب با نیازهای فردی، شدت علائم و وضعیت سلامت عمومی بیمار انجام شود. بررسی مزایا و معایب هر روش با کمک پزشک، به انتخاب برنامه درمانی مناسب کمک میکند.
تشخیص زودهنگام دیسکینزی دیررس بهترین فرصت را برای کنترل و مدیریت این اختلال فراهم میکند. به همین دلیل، مراجعه منظم به پزشک و توجه به نشانههای اولیه اهمیت زیادی دارد.
همچنین برخی بیماریها و اختلالات حرکتی دیگر علائمی مشابه دیسکینزی دیررس دارند. به همین دلیل، پزشک ممکن است برای تشخیص دقیق علت حرکات غیرارادی، انجام چند آزمایش یا بررسی تکمیلی را ضروری بداند.
اگر دیسکینزی دیررس از نظر روحی و عاطفی بر شما تأثیر گذاشته است، صحبت با روانپزشک، روانشناس یا سایر متخصصان سلامت روان میتواند مفید باشد. همچنین شرکت در گروههای حمایتی مرتبط با دیسکینزی دیررس فرصتی برای ارتباط با افرادی فراهم میکند که تجربه مشابهی دارند.
۱۱ باور نادرست درباره دیسکینزی دیررس که باید اصلاح شوند

باور نادرست اول: دیسکینزی دیررس یک اختلال نادر است
واقعیت: دیسکینزی دیررس دستکم ۵۰۰ هزار نفر را در ایالات متحده تحت تأثیر قرار داده است.
بااینحال، پژوهشها نشان میدهند که شیوع این اختلال در افرادی که از داروهای ضدروانپریشی نسل دوم استفاده میکنند، در مقایسه با مصرفکنندگان داروهای نسل اول بسیار کمتر است.
زنان و افراد سالمند بیشتر در معرض ابتلا به دیسکینزی دیررس قرار دارند. بر اساس نتایج یک مطالعه، احتمال بروز علائم این اختلال در افراد ۵۵ ساله و بالاتر که داروهای نورولپتیک نسل اول مصرف میکنند، حدود پنج تا شش برابر بیشتر از افراد جوانتر است.
همچنین، خطر ابتلا در سالمندانی که از داروهای ضدروانپریشی جدیدتر استفاده میکنند، پس از سال اول مصرف حدود ۶ تا ۷ درصد و پس از سال دوم به حدود ۱۱ درصد میرسد.
باور نادرست دوم: دیسکینزی دیررس فقط در افراد مبتلا به اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی دیده میشود
واقعیت: داروهای نورولپتیک عامل بروز دیسکینزی دیررس، اغلب برای درمان بیماریهای روانپزشکی مانند اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی تجویز میشوند.
بااینحال، بسیاری از این داروها ممکن است برای کنترل سایر مشکلات و اختلالات نیز مورد استفاده قرار بگیرند، از جمله:
- اختلال کمتوجهی و بیشفعالی (ADHD)
- افسردگی
- اختلالات خوردن
- سکسکههای مداوم
- بیخوابی
- اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)
- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
- اختلالات مرتبط با مصرف مواد
- سندرم تورت یا سایر اختلالات تیک
بنابراین، ابتلا به دیسکینزی دیررس محدود به افراد مبتلا به اسکیزوفرنی یا اختلال دوقطبی نیست و مصرف این داروها برای سایر شرایط پزشکی نیز میتواند با خطر بروز آن همراه باشد.
باور نادرست سوم: فقط داروهای نورولپتیک باعث دیسکینزی دیررس میشوند
واقعیت: داروهای نورولپتیک بیشترین ارتباط را با بروز دیسکینزی دیررس دارند؛ اما تنها داروهای ایجادکننده این اختلال نیستند.
برخی داروهای ضدافسردگی، داروهای ضدتهوع و لیتیوم نیز ممکن است بهعنوان عارضه جانبی باعث بروز دیسکینزی دیررس شوند.
باور نادرست چهارم: برای ابتلا به دیسکینزی دیررس باید داروها را برای مدت طولانی مصرف کرد
واقعیت: احتمال بروز دیسکینزی دیررس معمولاً پس از یک سال یا بیشتر مصرف داروهای نورولپتیک افزایش پیدا میکند؛ اما این به معنای آن نیست که علائم حتماً پس از گذشت چنین مدتی ظاهر میشوند.
در برخی افراد، نشانههای این اختلال ممکن است تنها چند هفته یا حتی چند روز پس از شروع مصرف دارو بروز کنند. افراد سالمند نیز ممکن است پس از مدت کوتاهتری از مصرف داروهای نورولپتیک، علائم دیسکینزی دیررس را تجربه کنند.
باور نادرست پنجم: افراد جوانی که این داروها را مصرف میکنند، بیشتر در معرض دیسکینزی دیررس هستند
واقعیت: دیسکینزی دیررس ممکن است در هر سنی بروز کند؛ اما احتمال ابتلا به آن در افراد سالمند بیشتر است.
بر اساس برخی پژوهشها، تا ۶۰ درصد افراد بالای ۴۵ سال ممکن است پس از یک سال مصرف داروهای نورولپتیک به دیسکینزی دیررس مبتلا شوند. همچنین، هرچه مدت مصرف این داروها طولانیتر باشد، خطر بروز این عارضه افزایش مییابد.
باور نادرست ششم: داروهای ضدروانپریشی جدید باعث دیسکینزی دیررس نمیشوند
واقعیت: داروهای ضدروانپریشی قدیمی مانند هالوپریدول (Haloperidol)، کلرپرومازین (Chlorpromazine) و پروکلرپرازین (Prochlorperazine) خطر بیشتری برای ایجاد دیسکینزی دیررس دارند.
بااینحال، داروهای ضدروانپریشی جدیدتر نیز کاملاً بدون خطر نیستند. برخی از داروهای نسل دوم و سوم که با عنوان داروهای آتیپیک شناخته میشوند، مانند کلوزاپین (Clozapine) و کوئتیاپین (Quetiapine)، نیز ممکن است باعث بروز این عارضه شوند.
باور نادرست هفتم: دیسکینزی دیررس همان بیماری پارکینسون است
واقعیت: دیسکینزی دیررس و بیماری پارکینسون هر دو از اختلالات حرکتی مرتبط با دوپامین هستند؛ اما دو بیماری متفاوت محسوب میشوند.
بیماری پارکینسون معمولاً با علائمی مانند لرزش و سفتی عضلات همراه است، درحالیکه دیسکینزی دیررس بیشتر باعث حرکات ناگهانی و غیرارادی میشود.
ازآنجاکه برخی علائم این دو اختلال ممکن است به یکدیگر شباهت داشته باشند، تشخیص دقیق آنها اهمیت زیادی دارد. مراجعه به متخصص مغز و اعصاب میتواند به شناسایی علت حرکات غیرطبیعی و انتخاب روش درمان مناسب کمک کند.
باور نادرست هشتم: دیسکینزی دیررس مشکل جدی ایجاد نمیکند
واقعیت: حدود ۷۰ درصد افرادی که به دیسکینزی دیررس مبتلا میشوند، علائم خفیفی را تجربه میکنند. تنها حدود ۳ درصد موارد با علائم شدیدتری مانند مشکل در بلعیدن و تنفس همراه هستند.
بااینحال، حتی موارد خفیف این اختلال نیز میتوانند مشکلات قابلتوجهی برای فرد ایجاد کنند.
بیش از نیمی از افراد مبتلا به دیسکینزی دیررس گزارش میکنند که به دلیل حرکات غیرارادی بدن خود احساس خجالت یا ناراحتی دارند. در موارد شدید، این اختلال ممکن است دردناک و ناتوانکننده باشد.
همچنین، برخی افراد به دلیل ناتوانی در کنترل حرکات عضلات، ناراحتیهای جسمی، تغییرات ظاهری یا قضاوت و نگاه منفی دیگران، دچار افسردگی میشوند.
باور نادرست نهم: در صورت ابتلا به دیسکینزی دیررس باید مصرف دارو را فوراً قطع کرد
واقعیت: قطع خودسرانه داروهای نورولپتیک توصیه نمیشود؛ زیرا ممکن است باعث بازگشت علائم بیماری زمینهای شود.
در صورت ابتلا به دیسکینزی دیررس، پزشک ممکن است کاهش تدریجی دوز دارو را پیشنهاد کند. این فرایند معمولاً طی چند ماه و با کاهش مرحلهبهمرحله مقدار دارو انجام میشود.
بنابراین، اگر متوجه علائم این اختلال شدید، پیش از هرگونه تغییر در مصرف دارو با پزشک مشورت کنید تا روند درمان و کاهش دوز بهصورت ایمن انجام شود.
باور نادرست دهم: با قطع داروی عامل دیسکینزی دیررس، علائم بلافاصله از بین میروند
واقعیت: علائم دیسکینزی دیررس ممکن است حتی پس از قطع داروی عامل ایجادکننده آن نیز ادامه پیدا کنند.
در برخی افراد، با گذشت زمان بخشی از علائم کاهش مییابد یا بهطور کامل برطرف میشود؛ اما در برخی دیگر، حرکات غیرارادی ممکن است برای مدت طولانی باقی بمانند.
بنابراین، قطع داروی عامل لزوماً به معنای بهبود فوری دیسکینزی دیررس نیست و روند بهبودی در افراد مختلف تفاوت دارد.
باور نادرست یازدهم: برای درمان دیسکینزی دیررس هیچ کاری نمیتوان انجام داد
واقعیت: روشهای مختلفی برای کاهش و کنترل علائم دیسکینزی دیررس وجود دارد.
پزشک ممکن است برای مدیریت این اختلال، دوز داروی نورولپتیک عامل را تغییر دهد یا آن را با داروی ضدروانپریشی دیگری جایگزین کند.
علاوه بر این، داروهای جدیدتری برای کنترل علائم دیسکینزی دیررس وجود دارند که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اینگرزا (Ingrezza)
- آستدو (Austedo)
- زنازین (Xenazine)
انتخاب داروی مناسب به شدت علائم، وضعیت سلامت فرد و داروهای مصرفی او بستگی دارد و باید تحت نظر پزشک انجام شود.
جمعبندی: آگاهی از دیسکینزی دیررس و باورهای نادرست درباره آن
دیسکینزی دیررس یکی از عوارض جانبی احتمالی داروهای ضدروانپریشی است که برای درمان بیماریهایی مانند اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی استفاده میشوند. این اختلال معمولاً با حرکات غیرارادی صورت، گردن، دستها و پاها همراه است.
اگر از داروهای مرتبط با این بیماری استفاده میکنید، در صورت مشاهده هرگونه حرکت غیرقابلکنترل در صورت یا اندامهای خود، موضوع را با پزشک در میان بگذارید. تشخیص و شروع درمان در مراحل اولیه میتواند شانس کنترل علائم و کاهش عوارض این اختلال را افزایش دهد.



