آزمایش‌ها و آزمایشگاهباکتریولوژی

سلول چرکی در رنگ‌آمیزی گرم چیست؟ تفسیر جواب آزمایش

فهرست محتوا نمایش

وقتی در گزارش آزمایشگاهی با عباراتی مانند «تعداد زیادی سلول چرکی مشاهده شد[1]» یا «تعداد متوسط سلول‌های چرکی، بدون مشاهده میکروارگانیسم[2]» روبه‌رو می‌شوید، ممکن است این سؤال برایتان پیش بیاید که این یافته‌ها چه معنایی دارند و آیا نشان‌دهنده عفونت هستند یا خیر. سلول چرکی در رنگ‌آمیزی گرم به باکتری اشاره ندارد، بلکه منظور از آن سلول‌های دفاعی بدن، به‌ویژه نوتروفیل‌هاست که حضور و تعدادشان می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره التهاب و احتمال وجود عفونت در نمونه ارائه دهد.

تفسیر صحیح سلول‌های چرکی در رنگ‌آمیزی گرم به پزشک کمک می‌کند تا وضعیت نمونه را بهتر ارزیابی کند و میان وجود میکروارگانیسم‌ها و شواهد یک عفونت واقعی تمایز قائل شود. اما تعداد این سلول‌ها چگونه درجه‌بندی می‌شود؟ عبارت «تعداد متوسط سلول‌های چرکی» چه مفهومی دارد و وقتی هیچ میکروارگانیسمی مشاهده نمی‌شود، چگونه باید نتیجه آزمایش را تفسیر کرد؟ در این مقاله به بررسی این موضوعات می‌پردازیم. با ما همراه باشید.

سلول چرکی چیست؟

سلول چرکی چیست؟

سلول چرکی (pus cells) در رنگ‌آمیزی گرم در واقع نوعی گلبول سفید به نام نوتروفیل (Neutrophil) است. نوتروفیل‌ها فراوان‌ترین نوع گلبول‌های سفید خون هستند و به‌عنوان نخستین سلول‌های دفاعی بدن در برابر عفونت‌های باکتریایی عمل می‌کنند.

در گزارش‌های آزمایشگاهی ممکن است این سلول‌ها با اصطلاحات مختلفی مانند سلول‌های چندشکلی هسته‌ای (Polymorphonuclear Cells)، سلول‌های PMN، پلی‌مورف‌ها (Polymorphs) یا نوتروفیل‌ها (Neutrophils) مشخص شوند. هر چهار اصطلاح به یک نوع سلول اشاره دارند.

به نوتروفیل‌ها سلول‌های چندشکلی هسته‌ای گفته می‌شود؛ زیرا هسته آن‌ها از چند لوب متصل به یکدیگر تشکیل شده است. این ویژگی باعث می‌شود بتوان آن‌ها را در اسمیر رنگ‌آمیزی‌شده زیر میکروسکوپ شناسایی کرد. نوتروفیل‌ها معمولاً قطری حدود ۱۲ تا ۱۵ میکرومتر دارند و با هسته چندلوبی و سیتوپلاسم کم‌رنگ و دانه‌دار خود قابل تشخیص هستند.

نکته اصلی این است که باکتری‌ها ممکن است عامل ایجاد عفونت باشند، درحالی‌که سلول‌های چرکی نشان‌دهنده واکنش دفاعی بدن در برابر آن‌ها هستند. در بررسی اسمیر با رنگ‌آمیزی گرم، هر دو مورد قابل ارزیابی هستند و برای تفسیر دقیق نتیجه آزمایش باید یافته‌های مربوط به باکتری‌ها و سلول‌های چرکی را در کنار یکدیگر بررسی کرد.

چرا آزمایشگاه تعداد سلول‌های چرکی را شمارش می‌کند؟

سلول چرکی

نوتروفیل‌ها هنگام بروز التهاب حاد، جریان خون را ترک می‌کنند و به سمت بافت‌هایی می‌روند که درگیر التهاب شده‌اند. در نمونه‌هایی که برای رنگ‌آمیزی گرم بررسی می‌شوند، عفونت باکتریایی شایع‌ترین علت این نوع التهاب است. به همین دلیل، شمارش سلول‌های چرکی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تعداد این سلول‌ها نشان می‌دهد که آیا بدن در محل برداشت نمونه واکنش دفاعی ایجاد کرده است یا خیر. البته این شمارش به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که چه عاملی باعث بروز التهاب شده است.

شمارش سلول‌های چرکی در رنگ‌آمیزی گرم دو کاربرد مهم دارد:

۱. تشخیص وجود واکنش دفاعی بدن

تعداد نوتروفیل‌ها نشان می‌دهد که آیا بدن در محل مورد بررسی واکنش ایمنی ایجاد کرده است یا خیر. وجود این واکنش می‌تواند به تشخیص عفونت واقعی کمک کند و آن را از کلونیزاسیون گذرا (حضور میکروارگانیسم‌ها بدون ایجاد عفونت فعال) متمایز سازد.

۲. ارزیابی کیفیت و اعتبار نمونه آزمایشگاهی

بررسی تعداد سلول‌های چرکی در کنار سلول‌های اپیتلیال (Epithelial Cells) به آزمایشگاه کمک می‌کند تشخیص دهد که آیا نمونه واقعاً از محل عفونت برداشت شده است یا هنگام جمع‌آوری و انتقال به نمونه آلودگی وارد شده است.

در واقع، هر دو کاربرد از طریق شمارش سلول‌ها امکان‌پذیر می‌شوند. به همین دلیل، آزمایشگاه معمولاً تعداد سلول‌های چرکی را پیش از گزارش میکروارگانیسم‌ها یا هم‌زمان با آن‌ها ثبت می‌کند.

 

سلول‌های چرکی چگونه درجه‌بندی می‌شوند؟

سلول‌های چرکی چگونه درجه‌بندی می‌شوند؟

تعداد سلول‌های چرکی در رنگ‌آمیزی گرم معمولاً به‌صورت نیمه‌کمی (Semiquantitative) گزارش می‌شود؛ یعنی به‌جای ارائه یک عدد دقیق، تعداد آن‌ها در قالب گروه‌ها یا درجات تقریبی مشخص می‌شود. در این روش، آزمایشگاه تعداد نوتروفیل‌های موجود در هر میدان میکروسکوپی را تخمین می‌زند، میانگین آن را در چند میدان بررسی‌شده محاسبه می‌کند و سپس نتیجه را به‌صورت یک درجه گزارش می‌دهد. بزرگ‌نمایی میکروسکوپ با توجه به هدف بررسی متفاوت است.

۱. بررسی کیفیت نمونه با بزرگ‌نمایی کم

هنگامی که هدف، ارزیابی کیفیت نمونه باشد، برای مثال تشخیص اینکه آیا نمونه خلط واقعاً از مجاری تنفسی تحتانی گرفته شده یا صرفاً بزاق دهان است، آزمایشگاه از بزرگ‌نمایی کم استفاده می‌کند. در این روش، عدسی شیئی ۱۰ برابر با بزرگ‌نمایی کلی حدود ۱۰۰ برابر به کار می‌رود. میدان دید گسترده در این بزرگ‌نمایی به آزمایشگر کمک می‌کند تا تعداد نوتروفیل‌ها را در مقایسه با سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی (Squamous Epithelial Cells) در بخش‌های مختلف اسمیر ارزیابی کند. منظور از میدان میکروسکوپی (Field) محدوده‌ای از نمونه است که در هر بار مشاهده از طریق میکروسکوپ دیده می‌شود. همچنین بزرگ‌نمایی کلی از حاصل‌ضرب بزرگ‌نمایی عدسی چشمی در عدسی شیئی به دست می‌آید.

۲. بررسی میکروارگانیسم‌ها و سلول‌ها با بزرگ‌نمایی زیاد

هنگامی که هدف، بررسی میکروارگانیسم‌ها و سلول‌ها در یک اسمیر مستقیم و تأییدشده باشد، مانند نمونه چرک، ترشحات زخم یا مایع مغزی‌نخاعی (CSF)، شمارش نوتروفیل‌ها با استفاده از عدسی روغنی (Oil-Immersion Lens) انجام می‌شود.

در این روش، عدسی شیئی ۱۰۰ برابر با بزرگ‌نمایی کلی حدود ۱۰۰۰ برابر به کار می‌رود. نوتروفیل‌ها در همان میدان‌هایی شمارش می‌شوند که باکتری‌ها نیز در آن‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرند.

بنابراین، یک درجه یکسان از سلول‌های چرکی ممکن است بسته به هدف بررسی اسمیر، با استفاده از بزرگ‌نمایی‌های متفاوت به دست آمده باشد.

درجات مختلف سلول‌های چرکی در گزارش آزمایش

آزمایشگاه‌ها تعداد سلول‌های چرکی در رنگ‌آمیزی گرم را معمولاً با اصطلاحات مشخصی گزارش می‌کنند. هر یک از این اصطلاحات نشان‌دهنده میزان تقریبی نوتروفیل‌های مشاهده‌شده در میدان‌های میکروسکوپی است.

اصطلاح در گزارش آزمایش مفهوم تقریبی
No pus cells / None seen

(بدون سلول چرکی)

در میدان‌های بررسی‌شده هیچ سلول چرکی مشاهده نشده است.
Occasional / Scant / Few

(تعداد اندک)

تعداد کمی سلول چرکی وجود دارد و در همه میدان‌ها دیده نمی‌شوند.
Moderate

(1+ تا 2+) (تعداد متوسط)

سلول‌های چرکی در بیشتر میدان‌ها حضور دارند و در هر میدان چند سلول مشاهده می‌شود.
Many / Numerous

(3+ تا 4+) (تعداد زیاد)

تعداد سلول‌های چرکی زیاد است و بخش قابل‌توجهی از میدان‌های میکروسکوپی را پر می‌کنند.

محدوده‌های عددی دقیق برای هر درجه ممکن است در آزمایشگاه‌های مختلف متفاوت باشد. همچنین معیارهای پذیرش، رد یا بررسی نمونه و بزرگ‌نمایی مورد استفاده، بر اساس نوع نمونه تعیین می‌شوند؛ زیرا استانداردهای بررسی نمونه خلط با نمونه ترشحات زخم یکسان نیست.بااین‌حال، یک اصل کلی در تفسیر سلول‌های چرکی در رنگ‌آمیزی گرم وجود دارد: هرچه تعداد سلول‌های چرکی بیشتر باشد، نشان‌دهنده واکنش دفاعی قوی‌تر بدن در محل برداشت نمونه است.

البته تعداد زیاد سلول‌های چرکی به‌تنهایی عامل ایجاد التهاب یا وجود عفونت باکتریایی را مشخص نمی‌کند و باید در کنار سایر یافته‌های آزمایشگاهی تفسیر شود.

نکته مهم در تفسیر آزمایش: بررسی هم‌زمان سلول‌های چرکی و میکروارگانیسم‌ها

بررسی هم‌زمان سلول‌های چرکی و میکروارگانیسم‌ها

هیچ‌کدام از یافته‌های گزارش رنگ‌آمیزی گرم نباید به‌تنهایی تفسیر شوند. برای رسیدن به یک نتیجه دقیق، باید تعداد سلول‌های چرکی و تنوع میکروارگانیسم‌های مشاهده‌شده را در کنار یکدیگر بررسی کرد. بیشتر گزارش‌های آزمایشگاهی را می‌توان بر اساس چهار حالت اصلی تفسیر کرد.

۱. تعداد زیاد سلول‌های چرکی همراه با مشاهده یک میکروارگانیسم غالب

این حالت یکی از الگوهای کلاسیک عفونت است؛ زیرا هم واکنش دفاعی بدن قوی است و هم یک نوع میکروارگانیسم در نمونه غالب شده است. در چنین شرایطی، نتیجه کشت میکروبی که در ادامه انجام می‌شود اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا احتمال اینکه میکروارگانیسم رشدکرده عامل واقعی عفونت باشد، بالاتر است.

۲. تعداد کم یا عدم وجود سلول‌های چرکی همراه با مشاهده چندین نوع میکروارگانیسم (اغلب همراه با سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی)

این الگو احتمال وجود عفونت در محل برداشت نمونه را کاهش می‌دهد. مشاهده ترکیبی از چند نوع میکروارگانیسم، بدون واکنش دفاعی قابل‌توجه، معمولاً نشان می‌دهد که سواب یا نمونه از سطحی آلوده به میکروارگانیسم‌های کلونیزه‌شده برداشت شده است، نه از عمق بافت عفونی.

وجود سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی نیز می‌تواند نشان‌دهنده سطحی بودن نمونه باشد؛ زیرا این سلول‌ها معمولاً از لایه‌های سطحی بافت منشأ می‌گیرند.

۳. تعداد زیاد سلول‌های چرکی بدون مشاهده میکروارگانیسم

این وضعیت نشان‌دهنده وجود یک واکنش دفاعی واقعی در بدن است، اما در بررسی میکروسکوپی عامل مشخصی برای توضیح آن دیده نمی‌شود. در چنین شرایطی، چهار احتمال اصلی مطرح است که هرکدام به بررسی‌ها و اقدامات بعدی متفاوتی نیاز دارند:

  1. شروع مصرف آنتی‌بیوتیک پیش از نمونه‌گیری: ممکن است بیمار پیش از انجام آزمایش مصرف آنتی‌بیوتیک را آغاز کرده باشد. در این شرایط، باکتری‌ها از بین رفته یا آسیب دیده‌اند، اما واکنش التهابی بدن همچنان ادامه دارد.
  2. وجود میکروارگانیسم‌هایی که با رنگ‌آمیزی گرم قابل شناسایی نیستند: برخی عوامل عفونی با روش معمول رنگ‌آمیزی گرم به‌خوبی دیده نمی‌شوند. برای مثال، مایکوباکتری‌ها (Mycobacteria) به‌خوبی رنگ نمی‌گیرند و برای شناسایی آن‌ها به محیط‌ها و روش‌های کشت اختصاصی نیاز است. همچنین کلامیدیا (Chlamydia) یک میکروارگانیسم داخل‌سلولی اجباری است که در محیط کشت آگار رشد نمی‌کند.
  3. فراهم نبودن شرایط مناسب برای رشد میکروارگانیسم در کشت: ممکن است شرایط لازم برای رشد عامل عفونی در محیط کشت فراهم نشده باشد. این مسئله یکی از دلایل معمول شناسایی نشدن باکتری‌های بی‌هوازی و اکتینومایسس (Actinomyces) است. هر دو گروه با رنگ‌آمیزی گرم به‌خوبی قابل مشاهده هستند و برای رشد به محیط‌های غنی‌شده و شرایط بی‌هوازی نیاز دارند.
  4. غیرعفونی بودن علت التهاب: همیشه وجود نوتروفیل‌ها به معنای عفونت نیست. بیماری‌هایی مانند نفریت بینابینی (Interstitial Nephritis)، سنگ‌های کلیوی، تومورها و آرتریت ناشی از کریستال‌ها (Crystal Arthritis) و بسیاری از فرایندهای التهابی غیرعفونی نیز می‌توانند باعث تجمع نوتروفیل‌ها شوند.

اقدام بعدی به علت احتمالی این وضعیت بستگی دارد. بنابراین، لازم است سابقه مصرف داروهای بیمار بررسی شود، مشخص شود چه محیط کشت و چه شرایط جوی برای رشد میکروارگانیسم‌ها استفاده شده است و در نهایت، احتمال وجود علل غیرعفونی با توجه به وضعیت بالینی بیمار ارزیابی شود.

۴. تعداد کم سلول‌های چرکی بدون مشاهده میکروارگانیسم

این حالت معمولاً کم‌اهمیت‌ترین یافته در میان چهار الگوی ذکرشده است. چنین نتیجه‌ای می‌تواند نشان‌دهنده نمونه‌ای از ناحیه‌ای بدون عفونت فعال باشد یا به مراحل اولیه عفونت و حتی فرایند التهابی‌ای اشاره کند که برطرف شده است.

بااین‌حال، نتیجه باید با توجه به علائم بیمار و سایر یافته‌های بالینی تفسیر شود.

سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی؛ شاخصی برای ارزیابی کیفیت نمونه

سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی

سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی (Squamous Epithelial Cells) سلول‌های بزرگ و مسطحی هستند که از سطح پوست یا غشاهای مخاطی منشأ می‌گیرند. وجود این سلول‌ها در نمونه‌هایی که باید از نواحی عمقی یا استریل بدن برداشت شوند، طبیعی نیست و می‌تواند هشداری درباره آلودگی نمونه با مواد و سلول‌های سطحی باشد.

در عمل، مشاهده تعداد زیادی سلول اپیتلیال سنگفرشی در کنار تعداد کمی سلول چرکی، یکی از نشانه‌های مشخص نمونه‌گیری نامناسب است. برای مثال، ممکن است نمونه‌ای که به‌عنوان خلط ارسال شده، در واقع بزاق دهان باشد.

آزمایشگاه با بررسی ترکیب سلولی نمونه تصمیم می‌گیرد که آیا کیفیت آن برای انجام کشت میکروبی مناسب است یا خیر.

اصول تفسیر سلول‌های چرکی در نمونه‌های مختلف

اصل کلی «ابتدا سلول‌های دفاعی بدن و سپس میکروارگانیسم‌ها را بررسی کنید» در تمام اسمیرهای رنگ‌آمیزی‌شده با روش گرم کاربرد دارد؛ اما معیارهای عددی و نحوه تشخیص آلودگی نمونه، بسته به نوع نمونه متفاوت است. هر نوع نمونه، معیارهای اختصاصی خود را برای ارزیابی دارد.

نوع نمونه اطلاعاتی که سلول‌های چرکی ارائه می‌دهند
خلط (Sputum) نمونه با بزرگ‌نمایی کم (۱۰ برابر) بررسی می‌شود. تعداد زیاد سلول‌های چرکی در کنار تعداد کم سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی، نشان‌دهنده نمونه واقعی از مجاری تنفسی تحتانی است. حالت معکوس معمولاً به معنای نمونه بزاق است.
چرک و آبسه (Pus / Abscess) تعداد زیاد سلول‌های چرکی همراه با مشاهده یک میکروارگانیسم غالب، از وجود عفونت حمایت می‌کند؛ درحالی‌که تعداد کم سلول‌ها همراه با فلور میکروبی متنوع، احتمال برداشت نمونه از سطح را مطرح می‌کند.
سواب زخم (Wound Swab) تعداد زیاد سلول‌های چرکی همراه با یک میکروارگانیسم غالب، به نفع عفونت است. در مقابل، تعداد کم سلول‌های چرکی همراه با فلور میکروبی متنوع و سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی، بیشتر نشان‌دهنده کلونیزاسیون است.
ادرار (Urine) وجود سلول‌های چرکی می‌تواند از عفونت دستگاه ادراری حمایت کند و باید همراه با شمارش کلونی‌های باکتریایی بررسی شود. پیوری همراه با کشت معمولی منفی، علل احتمالی دیگری مانند سل کلیوی، سنگ‌های کلیوی و نفریت بینابینی دارد. سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی نیز می‌توانند نشان‌دهنده آلودگی نمونه با فلور ناحیه پرینه باشند.
مایع مغزی‌نخاعی (CSF) مشاهده هرگونه میکروارگانیسم همراه با تعداد زیاد نوتروفیل‌ها، یافته‌ای فوری و نگران‌کننده است. ازآنجاکه تعداد طبیعی این سلول‌ها در مایع مغزی‌نخاعی بسیار کم است، حتی افزایش اندک آن‌ها نیز اهمیت دارد.
نمونه‌های تناسلی (اندوسرویکال و مجرای ادرار) مشاهده تعداد زیاد سلول‌های چرکی همراه با دیپلوکوک‌های گرم منفی داخل‌سلولی، در بیمار و محل نمونه‌گیری مناسب، می‌تواند نشان‌دهنده عفونت گونوکوکی باشد.

تفسیر عبارات رایج در گزارش واقعی آزمایش

سلول‌های چرکی

در گزارش‌های آزمایشگاهی ممکن است عبارت‌های مختلفی درباره تعداد سلول‌های چرکی و میکروارگانیسم‌های مشاهده‌شده درج شود. آشنایی با مفهوم هر عبارت به درک بهتر نتیجه رنگ‌آمیزی گرم کمک می‌کند.

۱. «Moderate pus cells, no organisms seen»؛ تعداد متوسط سلول‌های چرکی، بدون مشاهده میکروارگانیسم

این نتیجه نشان‌دهنده وجود واکنش دفاعی بدن است، اما هیچ میکروارگانیسمی در بررسی میکروسکوپی مشاهده نشده است. در این شرایط، باید سابقه مصرف آنتی‌بیوتیک بیمار بررسی شود، نوع محیط کشت و شرایط مورد استفاده برای رشد میکروارگانیسم‌ها مشخص شود و احتمال علل غیرعفونی التهاب نیز در نظر گرفته شود.

۲. «Few pus cells, no organisms seen»؛ تعداد کم سلول‌های چرکی، بدون مشاهده میکروارگانیسم

در این حالت، واکنش دفاعی بدن محدود است و میکروارگانیسمی نیز مشاهده نشده است. این نتیجه اغلب با نمونه‌ای از ناحیه بدون عفونت فعال یا نمونه‌ای باکیفیت از بیمار تحت درمان سازگار است. تفسیر نهایی باید با توجه به علائم و وضعیت بالینی بیمار انجام شود.

۳. «Many pus cells, gram-negative bacilli seen»؛ تعداد زیاد سلول‌های چرکی همراه با مشاهده باسیل‌های گرم منفی

این یافته نشان‌دهنده واکنش دفاعی قوی بدن همراه با مشاهده میکروارگانیسمی است که احتمالاً عامل عفونت است. در چنین شرایطی، نتیجه کشت میکروبی اهمیت زیادی دارد. در نمونه‌های چرک یا زخم، این الگو می‌تواند به وجود باکتری‌هایی مانند Escherichia coli، Klebsiella، Pseudomonas یا Proteus اشاره داشته باشد.

۴. «Occasional pus cells, mixed organisms, squamous epithelial cells present»؛ تعداد اندک سلول‌های چرکی، مشاهده میکروارگانیسم‌های مختلف و وجود سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی

این الگو معمولاً نشان‌دهنده آلودگی نمونه است. تعداد کم سلول‌های چرکی، تنوع میکروارگانیسم‌ها و وجود سلول‌های سطحی در کنار یکدیگر نشان می‌دهند که نمونه احتمالاً از سطحی حاوی میکروارگانیسم‌های کلونیزه‌شده برداشت شده است.

در چنین شرایطی، درمان بر اساس رشد این میکروارگانیسم‌ها ممکن است به‌جای درمان عفونت واقعی، صرفاً فلور طبیعی یا میکروارگانیسم‌های سطحی را هدف قرار دهد.

چگونه نکات مربوط به سلول‌های چرکی را به خاطر بسپاریم؟

برای تفسیر بهتر سلول‌های چرکی در رنگ‌آمیزی گرم، کافی است چند اصل کلیدی را به خاطر داشته باشید:

– سلول‌های چرکی نشان‌دهنده واکنش بدن و باکتری‌ها عوامل احتمالی عفونت هستند. اسمیر هر دو را نشان می‌دهد؛ بنابراین همیشه باید این دو یافته را در کنار یکدیگر بررسی کرد، نه به‌صورت جداگانه.

– پلی‌مورف، PMN، نوتروفیل و سلول چرکی چهار نام برای یک نوع سلول هستند. همه این اصطلاحات به گلبول سفید چندلوبی‌شکلی اشاره دارند که در محل عفونت تجمع پیدا می‌کند.

– تعداد زیاد سلول‌های دفاعی همراه با یک میکروارگانیسم غالب، به نفع عفونت است. در مقابل، تعداد کم سلول‌های دفاعی همراه با مشاهده چندین نوع میکروارگانیسم و سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی، بیشتر به آلودگی سطحی نمونه اشاره دارد.

– وجود سلول‌های چرکی بدون مشاهده باکتری نیازمند بررسی بیشتر است. در این شرایط، دو سؤال مهم مطرح می‌شود: آیا بیمار مصرف آنتی‌بیوتیک را آغاز کرده است؟ آیا ممکن است عامل عفونت از میکروارگانیسم‌هایی باشد که با روش‌های معمول رنگ‌آمیزی یا کشت قابل شناسایی نیستند؟

– سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی می‌توانند نشانه آلودگی نمونه با ترشحات سطحی باشند. وجود این سلول‌ها در نمونه‌هایی که نباید حاوی سلول‌های سطحی باشند، احتمال آلودگی را مطرح می‌کند. نمونه خلطی که در واقع بزاق دهان است، یکی از نمونه‌های رایج این وضعیت محسوب می‌شود.

نکات کلیدی

موضوع نکته مهم
ماهیت سلول چرکی نوتروفیل (سلول چند‌هسته‌ای، PMN یا پلی‌مورف)
ویژگی‌های ظاهری هسته چندلوبی، اندازه حدود ۱۲ تا ۱۵ میکرومتر و سیتوپلاسم دانه‌دار
مفهوم حضور این سلول‌ها نشان‌دهنده پاسخ دفاعی بدن در محل نمونه‌برداری است و می‌تواند از وجود عفونت حمایت کند.
نحوه گزارش‌دهی به‌صورت نیمه‌کمی؛ مانند بدون سلول، اندک، متوسط و زیاد یا با درجات ۱+ تا ۴+
بزرگ‌نمایی میکروسکوپ بررسی کیفیت نمونه، مانند خلط، با بزرگ‌نمایی کم (عدسی شیئی ۱۰ برابر) انجام می‌شود؛ مشاهده میکروارگانیسم‌ها در اسمیر پذیرفته‌شده با عدسی شیئی ۱۰۰ برابر و روش غوطه‌وری در روغن صورت می‌گیرد.
همراه با چه چیزی بررسی شوند؟ همیشه باید در کنار میکروارگانیسم‌های مشاهده‌شده تفسیر شوند، نه به‌تنهایی.
تعداد زیاد نوتروفیل + یک نوع میکروارگانیسم می‌تواند مؤید عفونت واقعی باشد.
تعداد کم نوتروفیل + میکروارگانیسم‌های مختلف + سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی احتمال آلودگی نمونه با فلور سطحی یا کلونیزاسیون را مطرح می‌کند.
تعداد زیاد نوتروفیل + عدم مشاهده میکروارگانیسم ممکن است ناشی از مصرف قبلی آنتی‌بیوتیک، وجود میکروارگانیسم‌هایی باشد که در رنگ‌آمیزی گرم قابل مشاهده نیستند، نامناسب بودن شرایط کشت یا التهاب غیرعفونی باشد.
سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی نشانه‌ای از احتمال آلودگی نمونه با سلول‌های سطح پوست یا مخاط هستند؛ برای مثال، وجود بزاق در نمونه‌ای که به‌عنوان خلط جمع‌آوری شده است.
معیارهای درجه‌بندی بر اساس نوع نمونه تعیین می‌شوند؛ برای تفسیر دقیق باید به معیارهای اختصاصی همان نمونه مراجعه کرد.

مواردی که دانشجویان معمولاً در آن‌ها دچار اشتباه می‌شوند

وجود سلول چرکی یعنی چرک وجود دارد؛ پس حتماً عفونت شدید است

نه لزوماً. سلول‌های چرکی همان نوتروفیل‌ها هستند و هر جا بدن در برابر عفونت واکنش دفاعی نشان دهد، ممکن است دیده شوند؛ نه فقط در نمونه‌هایی که چرک قابل مشاهده دارند. تعداد این سلول‌ها شدت پاسخ دفاعی بدن را نشان می‌دهد، اما شدت عفونت باید بر اساس وضعیت بالینی بیمار ارزیابی شود، نه صرفاً با دیدن واژه «چرک» در گزارش آزمایش.

اگر هیچ میکروارگانیسمی مشاهده نشود، یعنی عفونتی وجود ندارد.

مشاهده نشدن میکروارگانیسم‌ها در اسمیر، به‌تنهایی وجود یا عدم وجود عفونت را مشخص نمی‌کند. ممکن است در عفونت‌هایی که با آنتی‌بیوتیک درمان شده‌اند، عفونت‌های ناشی از میکروارگانیسم‌های غیرقابل مشاهده در رنگ‌آمیزی گرم یا حتی التهاب‌های استریل و غیرعفونی، سلول‌های چرکی دیده شوند، بدون اینکه میکروارگانیسمی در نمونه قابل تشخیص باشد. بنابراین، این نتیجه بیشتر به تعیین اقدامات بعدی کمک می‌کند و به‌تنهایی پاسخ قطعی درباره وجود عفونت نمی‌دهد.

وقتی در گزارش چند نوع میکروارگانیسم ذکر شده، یعنی بیمار به عفونت مختلط مبتلاست

در بسیاری از موارد، عکس این موضوع صادق است. مشاهده چند نوع میکروارگانیسم همراه با تعداد کم سلول‌های چرکی و وجود سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی، الگوی کلاسیک آلودگی نمونه را نشان می‌دهد؛ یعنی احتمالاً نمونه هنگام جمع‌آوری با فلور طبیعی یک سطح کلونیزه‌شده تماس پیدا کرده است. در عفونت مختلط واقعی نیز معمولاً شواهدی از پاسخ دفاعی بدن مشاهده می‌شود.

پلی‌مورف‌ها، PMNها، نوتروفیل‌ها و سلول‌های چرکی، سلول‌های متفاوتی هستند

همه این اصطلاحات به یک نوع سلول اشاره دارند. در گزارش‌های آزمایشگاهی و کتاب‌های مرجع ممکن است از نام‌های متفاوتی برای توصیف گلبول سفید چندلوبی‌شکل که در پاسخ به عفونت‌های باکتریایی نقش دارد، استفاده شود.

سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی فقط سلول‌های پوست هستند و اهمیتی ندارند

این سلول‌ها اهمیت زیادی دارند. در نمونه‌ای که باید از یک محل عمقی یا استریل بدن گرفته شود، وجود سلول‌های سطحی می‌تواند نشانه آلودگی نمونه باشد. در چنین شرایطی، آزمایشگاه ممکن است نمونه را برای کشت نپذیرد یا نتیجه کشت را با احتیاط بیشتری تفسیر کند.

سخن پایانی

سلول چرکی در رنگ‌آمیزی گرم یکی از یافته‌های مهم آزمایشگاهی برای ارزیابی پاسخ دفاعی بدن در برابر عفونت یا التهاب است؛ اما تفسیر آن نباید به‌تنهایی انجام شود. تعداد نوتروفیل‌ها، نوع میکروارگانیسم‌های مشاهده‌شده و وجود سلول‌های اپیتلیال سنگفرشی، همگی در ارزیابی کیفیت نمونه و تشخیص احتمال عفونت نقش دارند. به همین دلیل، مشاهده تعداد زیاد سلول‌های چرکی لزوماً به معنای عفونت شدید نیست و ندیدن باکتری نیز عفونت را به‌طور قطعی رد نمی‌کند. در نهایت، تفسیر دقیق گزارش رنگ‌آمیزی گرم به بررسی هم‌زمان یافته‌های میکروسکوپی، نتایج کشت و شرایط بالینی بیمار نیاز دارد.

واژه نامه

moderate pus cells, no organisms seen [2]

many pus cells seen

[1]
امتیاز شما به این صفحه

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا